Ca đêm và làm thêm ban đêm: tách cho đúng.
Khoảng 22 giờ đến 6 giờ sáng là điểm bắt đầu phân loại. Muốn chọn hệ số, còn cần biết lịch bình thường và tính chất từng ngày.
Tách ban ngày, ban đêm và phần qua nửa đêm.
Giờ bình thường hay làm thêm? Trước đó có làm thêm ban ngày không?
Chọn đúng công thức theo loại ngày, đơn giá và số giờ.
Bài đọc thêm trong Khóa học Luật Lao động dành cho HR mới. Hãy đọc tình huống và tự trả lời trước khi mở phần gợi ý.
Làm ca đêm và làm thêm giờ vào ban đêm không phải cùng một trường hợp. Một ca đã được xếp trong thời giờ làm việc bình thường có thể có giờ ban đêm; ngược lại, phần làm thêm sau ca phải xác định thêm loại ngày và điều kiện áp dụng.
Giờ làm việc ban đêm được tính từ 22 giờ đến 6 giờ sáng hôm sau theo Điều 106 Bộ luật Lao động. Bài này giúp HR xác định đúng khoảng giờ, chọn công thức và kiểm tra dữ liệu trước khi chốt bảng lương.
Trước khi tính tiền, phân loại giờ làm việc
- Giờ bình thường hay làm thêm? Đối chiếu lịch làm việc, thời giờ làm việc bình thường và chấm công thực tế. Không gọi toàn bộ ca là làm thêm chỉ vì ca diễn ra ban đêm.
- Ban ngày hay ban đêm? Tách khoảng trước 22 giờ, từ 22 giờ đến 6 giờ, và sau 6 giờ nếu ca đi qua các mốc này.
- Loại ngày nào? Xác định ngày làm việc bình thường, ngày nghỉ hằng tuần, ngày lễ/Tết hoặc ngày nghỉ có hưởng lương theo quy định.
- Đủ điều kiện bố trí làm việc chưa? Kiểm tra sự đồng ý khi tổ chức làm thêm, giới hạn giờ, thời gian nghỉ và quy định bảo vệ nhóm lao động đặc thù. Trả đúng hệ số không thay thế nghĩa vụ này.
Xác định tiền lương giờ dùng làm căn cứ
Các ví dụ dưới đây áp dụng cho người hưởng lương theo thời gian. Gọi L là tiền lương giờ thực trả của công việc đang làm vào ngày làm việc bình thường, xác định theo điểm a khoản 1 Điều 55 Nghị định 145/2020/NĐ-CP; H là số giờ thuộc từng trường hợp.
Về nguyên tắc, lấy tiền lương thực trả của công việc trong tháng, tuần hoặc ngày có làm thêm, sau khi loại các khoản không thuộc căn cứ, chia cho số giờ thực tế làm việc tương ứng theo giới hạn tại Điều 55; không tính số giờ làm thêm vào mẫu số. Không mặc định mọi tháng đều chia 26 ngày hoặc dùng nguyên tổng thu nhập để tính.
Những khoản loại trừ gồm tiền làm thêm, tiền trả thêm khi làm đêm, tiền lương ngày lễ/Tết và ngày nghỉ hưởng lương; thưởng theo Điều 104, thưởng sáng kiến; ăn giữa ca; hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, nhà ở, giữ trẻ, nuôi con nhỏ và các khoản hỗ trợ, trợ cấp khác được Điều 55 nêu. Cần phân loại theo bản chất, thay vì cộng mọi khoản có tên “phụ cấp” hoặc chỉ lấy một dòng “lương cơ bản”.
Với người hưởng lương theo sản phẩm, Điều 55-57 có công thức theo đơn giá và số lượng sản phẩm tương ứng. Không thay số giờ bằng số sản phẩm trong một bảng tính chưa kiểm tra lại căn cứ.
Làm việc ban đêm trong giờ bình thường
Theo Điều 56 Nghị định 145, tiền lương cho số giờ làm việc ban đêm trong thời giờ bình thường được tính ít nhất:
L × (100% + 30%) × H = L × 130% × H.
Nếu phần 100% đã nằm trong tiền lương thời gian của kỳ, bảng lương cần thể hiện phần trả thêm ít nhất 30% cho đúng số giờ ban đêm; không cộng thêm cả 130% lần nữa.
Ví dụ: L = 100.000 đồng/giờ, có 2 giờ ban đêm trong ca bình thường. Tiền lương tương ứng ít nhất 260.000 đồng; trong đó phần trả thêm do làm đêm là 60.000 đồng.
Làm thêm vào ban đêm: vì sao có 200% và 210%?
Điều 57 quy định ba thành phần: tiền làm thêm theo loại ngày; phần làm đêm ít nhất 30% trên L; và phần trả thêm 20% trên tiền lương giờ ban ngày của loại ngày tương ứng. Toàn bộ kết quả phải nhân số giờ làm thêm ban đêm.
Ngày làm việc bình thường, trước đó không làm thêm ban ngày cùng ngày
L × (150% + 30% + 20% × 100%) × H = L × 200% × H.
Ngày làm việc bình thường, trước đó đã làm thêm ban ngày cùng ngày
L × (150% + 30% + 20% × 150%) × H = L × 210% × H.
Đây là hai điều kiện được phân biệt tại điểm b1 khoản 1 Điều 57, không phải hai “cách hiểu” để doanh nghiệp tùy chọn. Doanh nghiệp có thể thỏa thuận mức có lợi hơn, nhưng phải xác định đúng mức tối thiểu của từng trường hợp.
Ngày nghỉ hằng tuần
L × (200% + 30% + 20% × 200%) × H = L × 270% × H.
Ngày lễ/Tết, ngày nghỉ có hưởng lương
L × (300% + 30% + 20% × 300%) × H = L × 390% × H.
Các hệ số trên là mức tối thiểu trong giả định dùng cùng căn cứ L và các thành phần ở mức tối thiểu luật định. Tiền lương ngày lễ/Tết được hưởng cần xác định riêng; không coi 390% là tổng thu nhập cuối cùng của mọi ca. Đọc thêm cách tính lương ngày lễ/Tết.
Ví dụ đối chiếu hai trường hợp làm thêm ban đêm
Giả định L = 100.000 đồng/giờ, việc tổ chức làm thêm đáp ứng điều kiện pháp luật, hôm đó là ngày làm việc bình thường và có 2 giờ làm thêm từ 22 giờ đến 24 giờ:
- Không có giờ làm thêm ban ngày trước đó: tiền cho 2 giờ ban đêm ít nhất bằng 100.000 × 200% × 2 = 400.000 đồng.
- Đã có làm thêm ban ngày trước đó cùng ngày: tiền cho 2 giờ ban đêm ít nhất bằng 100.000 × 210% × 2 = 420.000 đồng. Tiền làm thêm ban ngày tính riêng, không nằm trong 420.000 đồng này.
Sự khác biệt nằm ở dữ kiện chấm công và điều kiện áp dụng, không phải do chọn một hệ số “an toàn” rồi dùng cho tất cả.
Ca qua nửa đêm: đừng chọn hệ số chỉ theo ngày bắt đầu
Dòng chấm công “Chủ nhật 22 giờ đến thứ Hai 6 giờ” chưa đủ để kết luận toàn bộ 8 giờ hưởng 270%. Cần có lịch nghỉ hằng tuần của người này, lịch ca bình thường, thời gian nghỉ trong ca và tính chất từng khoảng giờ.
Thực hành: cần hỏi thêm gì với ca Chủ nhật 22 giờ đến thứ Hai 6 giờ?
Hãy lập các khoảng 22-24 giờ và 0-6 giờ để đối chiếu lịch làm việc; xác định Chủ nhật có thực sự là ngày nghỉ hằng tuần không, thứ Hai thuộc loại ngày nào, phần nào là giờ bình thường và phần nào là làm thêm. Kiểm tra giờ nghỉ được tính hưởng lương theo quy định và điều kiện bố trí ca. Khi còn thiếu các dữ kiện này, chưa chốt cả ca theo 270% hoặc bất kỳ hệ số duy nhất nào.
Những giới hạn cần kiểm tra khi xếp ca
Khoản 1 Điều 137 không cho phép sử dụng lao động làm đêm, làm thêm và đi công tác xa khi mang thai từ tháng thứ 7; hoặc từ tháng thứ 6 nếu làm việc ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Không áp dụng ngoại lệ “người lao động đồng ý” cho nhóm mang thai tại điểm a này.
Với người đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi, điểm b khoản 1 Điều 137 có ngoại lệ khi người lao động đồng ý. Ngoài ra, phải rà quy định riêng nếu sử dụng lao động chưa thành niên hoặc thuộc nhóm có hạn chế khác; đây không phải danh sách đầy đủ mọi đối tượng.
Tiền lương làm đêm và làm thêm còn có cách xử lý thuế riêng theo quy định hiện hành. Khi chuyển dữ liệu cho Payroll, tách giờ, mức trả và chứng từ; xem bài phân loại thu nhập cho BHXH và thuế TNCN, không dùng hướng dẫn thuế cũ cho mọi kỳ.
Đầu ra thực hành: với một ca giả định, ghi rõ từng khoảng giờ, loại ngày, giờ bình thường/làm thêm, căn cứ L, hệ số và số tiền. Nếu chưa đủ dữ kiện, đánh dấu phần cần xác minh trước khi tính.
Video trao đổi thêm
Video tham khảo về chủ đề. Khi áp dụng điều kiện và công thức, hãy đối chiếu phần chữ đã cập nhật cùng văn bản ở cuối bài.
Căn cứ để tự tra cứu
- Bộ luật Lao động, VBHN 18/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026: Điều 98, 106-108, 137.
- NĐ 145/2020/NĐ-CP, bản ký chính thức: Điều 55-57.
Đối chiếu quy định tại thời điểm phát sinh và hồ sơ thực tế. Các tình huống trong bài là giả định để học cách phân tích.
Biên tập bố cục: 01/11/2026 · Mốc đối chiếu pháp lý và nguồn cụ thể được ghi trong từng phần. Tình huống học tập cần được đối chiếu lại với hồ sơ thực tế.
Cùng trao đổi0 bình luận
Bạn có câu hỏi hoặc một cách làm khác? Chia sẻ cùng Thành HR và mọi người nhé.