Tiếp tục giải mã 15 câu hỏi thực chiến nhất về Bộ luật Lao động 2019. Hướng dẫn nhân sự cách xử lý các tình huống dễ xảy ra tranh chấp như gia hạn thử việc, giữ bằng gốc, đơn phương chấm dứt hợp đồng.
Q&A Series • Part 2
Hỏi Đáp Nhanh BLLĐ 2019: Thử Việc, Chuyển Công Tác & Thôi Việc
Giải mã 15 tình huống pháp lý dễ phát sinh tranh chấp nhất tại doanh nghiệp
Chào mừng bạn quay lại với chuỗi bài Hỏi Nhanh - Đáp Gọn (Phần 2). Nếu Phần 1 giúp chúng ta xây dựng khung pháp lý ban đầu về hợp đồng, thì Phần 2 này sẽ đi sâu trực tiếp vào những tình huống "thực chiến" gai góc nhất.
Giai đoạn Thử việc, Chuyển công tác hay Thôi việc chính là những điểm chạm rất dễ làm phát sinh mâu thuẫn giữa doanh nghiệp và người lao động. Hãy cùng Thành HR giải mã 15 tình huống tiếp theo để trang bị cho mình kỹ năng xử lý an toàn và chuẩn luật nhất.
I. Tuyển Dụng & Thử Việc (Probation)
16. Công ty có được giữ bằng gốc của Người lao động không?
TUYỆT ĐỐI KHÔNG. Đây là một trong những hành vi bị pháp luật nghiêm cấm. Công ty không được phép giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ hoặc yêu cầu người lao động phải thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền/tài sản (đặt cọc) để được làm việc.
Căn cứ: Điều 17 BLLĐ 2019
17. Công ty có được yêu cầu nhân sự mới ký Cam kết bảo mật (NDA) không?
ĐƯỢC. Khi công việc liên quan trực tiếp đến bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, người sử dụng lao động có quyền thỏa thuận bằng văn bản với người lao động về nội dung bảo mật, quyền lợi và việc bồi thường nếu vi phạm. Thỏa thuận này có thể tách rời hoặc nằm chung trong Hợp đồng lao động.
Căn cứ: Điều 21 BLLĐ 2019
18. Thời gian thử việc tối đa theo quy định là bao lâu?
Tùy theo tính chất và trình độ chuyên môn của công việc, thời gian thử việc được giới hạn như sau:
- 180 ngày: Đối với Quản lý doanh nghiệp (Ví dụ: Tổng giám đốc, Giám đốc theo Luật Doanh nghiệp).
- 60 ngày: Đối với chức danh yêu cầu trình độ Cao đẳng trở lên.
- 30 ngày: Đối với chức danh yêu cầu trình độ Trung cấp, công nhân kỹ thuật.
- 06 ngày: Đối với các công việc khác.
Căn cứ: Điều 25 BLLĐ 2019
19. Công ty có được gia hạn thử việc thêm một lần nữa không?
KHÔNG ĐƯỢC. Công ty chỉ được thử việc 01 lần đối với một công việc cụ thể. Việc tự ý gia hạn thêm thời gian thử việc (ví dụ thử việc xong 2 tháng lại gia hạn thêm 1 tháng) là trái quy định. Trường hợp muốn tiếp tục đánh giá, hai bên phải thỏa thuận chấm dứt thử việc công việc cũ và ký hợp đồng thử việc cho một vị trí công việc hoàn toàn mới.
Căn cứ: Khoản 1 Điều 25 BLLĐ 2019
20. Lương thử việc tối thiểu được trả là bao nhiêu?
Tiền lương trong thời gian thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất phải bằng 85% mức lương chính thức của công việc đó. Nếu công ty có chính sách trả 100% lương ngay trong thời gian thử việc thì hoàn toàn hợp pháp và được Nhà nước khuyến khích.
Căn cứ: Điều 26 BLLĐ 2019
21. Nghỉ trong thời gian thử việc có cần phải báo trước không?
KHÔNG CẦN. Trong thời gian thử việc, mỗi bên (bao gồm cả công ty và người lao động) đều có quyền hủy bỏ thỏa thuận thử việc mà không cần phải báo trước và không phải bồi thường.
Căn cứ: Khoản 2 Điều 27 BLLĐ 2019
22. Nghỉ ngang lúc đang thử việc thì có được nhận lương không?
CÓ. Pháp luật quy định doanh nghiệp phải có trách nhiệm thanh toán đầy đủ tiền lương cho những ngày người lao động đã làm việc thực tế, bất kể việc họ nghỉ ngang hay chấm dứt hợp đồng sớm trong giai đoạn này.
II. Điều Chuyển & Đánh Giá Lao Động
23. Điều kiện pháp lý để chuyển người lao động làm công việc khác?
Công ty chỉ được chuyển người lao động làm công việc khác so với hợp đồng khi gặp khó khăn đột xuất (thiên tai, dịch bệnh...) hoặc do nhu cầu sản xuất kinh doanh (nhưng phải được quy định rõ trong Nội quy lao động). Thời gian chuyển không được vượt quá 60 ngày làm việc cộng dồn trong 1 năm (nếu quá 60 ngày thì phải có sự đồng ý bằng văn bản của người lao động).
Căn cứ: Điều 29 BLLĐ 2019
24. Căn cứ nào để xác định "Thường xuyên không hoàn thành công việc"?
Doanh nghiệp không thể kết luận bằng cảm tính. Việc đánh giá phải căn cứ vào Tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành công việc (KPIs) do công ty ban hành trong Quy chế nội bộ. Quy chế này bắt buộc phải được tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện người lao động (Công đoàn cơ sở) trước khi ban hành.
Căn cứ: Điểm a Khoản 1 Điều 36 BLLĐ 2019
25. Nhân viên tự ý bỏ việc 5 ngày liên tục thì xử lý thế nào?
Trường hợp người lao động tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên, công ty có quyền đơn phương chấm dứt Hợp đồng lao động. (Lý do chính đáng bao gồm: Thiên tai, hỏa hoạn, bản thân/thân nhân bị ốm có xác nhận của cơ sở y tế...).
Căn cứ: Điểm e Khoản 1 Điều 36 BLLĐ 2019
Góc nhìn từ Mentor Thành HR
Về việc chấm dứt hợp đồng do "Không hoàn thành công việc": Đây là một trong những lý do dễ bị người lao động khởi kiện nhất. Để đảm bảo an toàn pháp lý, HR phải thiết lập đủ 3 vòng bảo vệ: (1) Quy chế đánh giá năng lực minh bạch, (2) Có biên bản đánh giá định kỳ được ký nhận bởi các bên, (3) Có bằng chứng cụ thể chứng minh sự kém hiệu quả. Việc chỉ dựa vào lời nói đánh giá "làm kém quá" để chấm dứt hợp đồng chắc chắn sẽ khiến doanh nghiệp thua kiện tại tòa án.
III. Chấm Dứt Hợp Đồng (Termination)
26. Thời gian báo trước khi người lao động nghỉ việc là bao lâu?
Theo quy định hiện hành, người lao động được quyền nghỉ việc không cần lý do nhưng phải đảm bảo thời gian báo trước:
- Ít nhất 45 ngày: Đối với HĐLĐ không xác định thời hạn.
- Ít nhất 30 ngày: Đối với HĐLĐ xác định thời hạn (từ 12 đến 36 tháng).
- Ít nhất 03 ngày làm việc: Đối với HĐLĐ dưới 12 tháng.
Căn cứ: Điều 35 BLLĐ 2019
27. Bị ngược đãi, nhục mạ thì có cần báo trước khi nghỉ việc không?
KHÔNG CẦN. Nếu bị ngược đãi, quấy rối tình dục, đánh đập hoặc có lời nói nhục mạ ảnh hưởng đến sức khỏe, nhân phẩm, người lao động có quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ ngay lập tức mà không vi phạm quy định về thời gian báo trước.
Căn cứ: Khoản 2 Điều 35 BLLĐ 2019
28. Có được "Sa thải" nhân viên vì không hoàn thành công việc không?
Rất nhiều HR nhầm lẫn ở điểm này. Không hoàn thành công việc KHÔNG thuộc nhóm hành vi bị áp dụng hình thức kỷ luật "Sa thải". Trong trường hợp này, công ty chỉ được thực hiện Quyền đơn phương chấm dứt Hợp đồng lao động. Và khi thực hiện quyền này, công ty bắt buộc phải báo trước cho người lao động (30 hoặc 45 ngày tùy loại hợp đồng), tuyệt đối không được buộc họ nghỉ ngay lập tức.
29. Nhân viên ốm đau dài ngày, công ty có được cho nghỉ việc không?
Được quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ nếu người lao động bị ốm đau, tai nạn đã điều trị trong khoảng thời gian sau mà khả năng lao động vẫn chưa hồi phục:
- 12 tháng liên tục (với HĐ không thời hạn).
- 06 tháng liên tục (với HĐ xác định thời hạn 12-36 tháng).
- Quá nửa thời hạn hợp đồng (với HĐ dưới 12 tháng).
Căn cứ: Điểm b Khoản 1 Điều 36 BLLĐ 2019
30. Công ty có được chấm dứt hợp đồng với nhân viên nữ mang thai/nuôi con nhỏ không?
TUYỆT ĐỐI KHÔNG. Công ty không được quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ với lý do người lao động kết hôn, mang thai, nghỉ thai sản hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. (Ngoại trừ trường hợp doanh nghiệp bị giải thể, phá sản hoặc chấm dứt hoạt động).
Căn cứ: Khoản 3 Điều 37 BLLĐ 2019
📺 Video Bài Giảng Chi Tiết
Mời bạn theo dõi video phân tích trực quan bên dưới để ghi nhớ lâu hơn nhé.
HRVN Academy – Learn HR from the core. Practice HR with purpose.
© 2026 HRVN Academy | Nội dung bài học được biên soạn bởi Mentor Thành HR.