
AI đang thay đổi công việc qua từng nhiệm vụ: viết bản nháp, xử lý thông tin, phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định. Với người làm nhân sự, câu hỏi cần trả lời là doanh nghiệp sẽ tổ chức lại công việc, phát triển kỹ năng và kiểm soát chất lượng như thế nào khi có thêm công cụ này.
Bài viết nhìn vào tác động của AI lên thị trường lao động, cách đọc các dự báo và một lộ trình thử nghiệm dành cho HR. Những gợi ý thực hành dưới đây cần điều chỉnh theo quy mô, dữ liệu và mức độ sẵn sàng của từng doanh nghiệp.
1. AI thay đổi công việc như thế nào?
Trí tuệ nhân tạo (AI) là tên gọi chung cho nhiều loại hệ thống. AI tạo sinh (Generative AI, thường viết là GenAI) là nhóm công cụ có thể tạo nội dung như văn bản, hình ảnh hoặc mã lập trình. Một phần mềm dự báo nhu cầu nhân lực và một công cụ viết thông báo nội bộ có thể cùng ứng dụng AI nhưng thực hiện những chức năng khác nhau.
Để hiểu tác động lên việc làm, hãy tách một vị trí thành các nhiệm vụ. Chuyên viên tuyển dụng có thể viết tin tuyển dụng, trao đổi yêu cầu với quản lý, phỏng vấn, kiểm tra thông tin và thuyết phục ứng viên. Công cụ hỗ trợ tốt ở một khâu chưa có nghĩa là có thể đảm nhiệm trọn vẹn vị trí đó.
- Tự động hóa một phần: công cụ thực hiện đầu việc có quy trình và tiêu chí rõ; người phụ trách xử lý ngoại lệ.
- Hỗ trợ người làm việc: AI đưa ra bản nháp hoặc phương án để người dùng kiểm tra, điều chỉnh và sử dụng.
- Tổ chức lại công việc: khi cách làm thay đổi, doanh nghiệp xem lại trách nhiệm, kỹ năng, khối lượng việc và cách phối hợp.
Mức độ thay đổi còn phụ thuộc vào chi phí triển khai, chất lượng dữ liệu, yêu cầu bảo mật và khả năng kiểm tra đầu ra. Một bản thử nghiệm chạy tốt chưa đủ để kết luận rằng quy trình thực tế đã sẵn sàng thay đổi.
2. Đọc đúng số liệu về AI và việc làm
Nghiên cứu ILO năm 2025 ước tính khoảng một phần tư người lao động trên thế giới làm trong nghề có ít nhất một mức độ tiếp xúc với GenAI. Đây là đánh giá khả năng công nghệ tác động đến nhiệm vụ, không phải tỷ lệ người sẽ mất việc. ILO cho rằng chuyển đổi công việc là tác động có khả năng xảy ra nhiều hơn vì phần lớn nghề vẫn cần con người tham gia.
Future of Jobs Report 2025 của WEF dự báo đến năm 2030 có thể tạo thêm 170 triệu việc làm và thay thế 92 triệu việc làm. Những con số này phản ánh nhiều xu hướng kinh tế, công nghệ, dân số và chuyển đổi xanh trong phạm vi nghiên cứu; không phải riêng tác động của AI. Đây là dự báo dựa trên kỳ vọng của doanh nghiệp và dữ liệu việc làm, không phải kết quả đã xảy ra.
Trước khi dùng một con số trong kế hoạch nhân sự, hãy kiểm tra ba điều: đang đo nhiệm vụ hay vị trí việc làm; là dự báo hay kết quả quan sát; áp dụng cho thị trường và thời điểm nào. Không nên lấy tỷ lệ toàn cầu làm tỷ lệ cắt giảm hoặc tuyển mới cho một công ty tại Việt Nam.
3. Những thay đổi HR cần theo dõi
Nội dung công việc và tiêu chí tuyển dụng
HR nên cùng quản lý chuyên môn rà soát đầu việc trước khi thêm yêu cầu “biết dùng AI” vào mọi tin tuyển dụng. Ví dụ, một vị trí cần khả năng đối chiếu dữ liệu và giải thích kết quả; một vị trí khác cần viết nội dung đúng ngữ cảnh. Bài đánh giá nên phản ánh năng lực cần dùng, bao gồm khả năng nhận ra và sửa sai khi có công cụ hỗ trợ.
Cơ hội học nghề của nhân viên mới
Nếu giao toàn bộ việc soạn nháp và tổng hợp ban đầu cho AI, doanh nghiệp cần cân nhắc nhân viên mới sẽ học nghiệp vụ qua đâu. Có thể giữ các bài tập tự làm, yêu cầu giải thích cách xử lý và cho người có kinh nghiệm phản hồi. Mục tiêu là giúp nhân viên hiểu công việc để kiểm soát công cụ.
Năng suất, khối lượng việc và trách nhiệm
Thời gian viết bản nháp giảm chưa chắc làm tổng thời gian hoàn thành giảm tương ứng. Cần tính thêm thời gian kiểm tra, sửa lỗi, phối hợp và xử lý trường hợp đặc biệt. Nếu đặt chỉ tiêu cao hơn ngay sau khi đưa AI vào, hãy kiểm tra liệu công cụ đã đủ ổn định và người dùng đã được đào tạo hay chưa.
Việc có thêm AI cũng không tự động quyết định số người cần tuyển. HR cần đối chiếu với sản lượng, nhu cầu khách hàng, chất lượng đầu ra và kế hoạch phát triển trước khi đề xuất thay đổi nhân sự.
4. Người lao động nên chuẩn bị những kỹ năng nào?
Một cách bắt đầu thực tế là chọn một đầu việc đang làm hằng tuần, xác định phần có thể dùng công cụ hỗ trợ và tự xây dựng tiêu chí kiểm tra. Bốn nhóm năng lực dưới đây có thể dùng làm khung tự đánh giá:
- Nghiệp vụ: hiểu quy trình, quy định và mục đích của đầu việc để phát hiện đề xuất không phù hợp.
- Làm việc với dữ liệu: biết nguồn dữ liệu, kiểm tra chất lượng, đọc tỷ lệ đúng mẫu số và nhận ra dữ liệu còn thiếu.
- Giao việc và kiểm tra AI: nêu bối cảnh, yêu cầu đầu ra, giới hạn sử dụng; đối chiếu thông tin quan trọng với tài liệu gốc.
- Trao đổi và phối hợp: làm rõ yêu cầu, giải thích lựa chọn, tiếp nhận phản hồi và chịu trách nhiệm về kết quả mình gửi đi.
Ví dụ, khi nhờ AI viết một thông báo đào tạo, hãy cung cấp thông tin đã được phép sử dụng, yêu cầu công cụ để trống nội dung chưa có và tự kiểm tra thời gian, đối tượng, địa điểm, đầu mối liên hệ. Khả năng đưa ra một câu lệnh hay chỉ là một phần của quy trình làm việc.
5. Gợi ý lộ trình 90 ngày cho bộ phận nhân sự
Đây là khung thử nghiệm do HRVN Academy gợi ý, không phải thời hạn bắt buộc hoặc cam kết về hiệu quả.
Ngày 1 đến 30: chọn đầu việc và thiết lập cách kiểm tra
Liệt kê những việc lặp lại đang mất nhiều thời gian. Chọn một đầu việc có rủi ro thấp, như soạn bản nháp thông báo từ thông tin đã duyệt hoặc xây dựng câu hỏi đào tạo từ tài liệu được phép sử dụng. Ghi nhận thời gian xử lý hiện tại, lỗi thường gặp, công cụ được phép dùng và người chịu trách nhiệm duyệt.
Ngày 31 đến 60: thử ở phạm vi nhỏ
Cho một nhóm nhỏ sử dụng cùng hướng dẫn và tiêu chí chất lượng. So sánh những đầu việc có độ khó tương đương; đo tổng thời gian từ bắt đầu đến khi được duyệt, số lần phải sửa và phản hồi của người nhận. Ghi lại các trường hợp AI đưa ra thông tin sai hoặc không làm được.
Ngày 61 đến 90: quyết định tiếp tục, điều chỉnh hoặc dừng
Tổng hợp lợi ích và chi phí, bao gồm phí công cụ, thời gian kiểm tra và đào tạo. Chỉ mở rộng khi chất lượng đạt yêu cầu và có người quản lý quy trình. Nếu lỗi quan trọng lặp lại hoặc việc kiểm tra còn tốn công hơn cách cũ, hãy thu hẹp phạm vi hay chọn đầu việc khác.
Tình huống minh họa giả định: một nhóm HR thử dùng AI soạn email hướng dẫn hội nhập từ bộ thông tin đã duyệt. Nhóm giữ bước kiểm tra thủ công với lịch làm việc và người liên hệ. Sau thử nghiệm, họ quyết định dựa trên thời gian hoàn thành toàn bộ email và số lỗi còn sót, thay vì chỉ đo tốc độ tạo bản nháp.
6. Nguyên tắc dùng AI trong công việc nhân sự
Khung quản trị rủi ro GenAI của NIST năm 2024 đề cập các rủi ro như tạo thông tin sai nhưng có vẻ đáng tin, quyền riêng tư và thiên lệch có hại. Khi đưa AI vào HR, cần chuyển những rủi ro đó thành quy tắc làm việc cụ thể:
- Bảo vệ dữ liệu: chỉ dùng công cụ và loại dữ liệu đã được doanh nghiệp cho phép. Không tự đưa CV, thông tin lương, hồ sơ sức khỏe hoặc dữ liệu nhận diện nhân viên lên tài khoản AI cá nhân.
- Kiểm tra thông tin: đối chiếu số liệu, trích dẫn, nội dung chính sách và quy định với nguồn gốc trước khi sử dụng.
- Giữ trách nhiệm của người ra quyết định: không dùng điểm số hoặc nhận xét do AI tạo làm căn cứ duy nhất để tuyển dụng, đánh giá hay xử lý nhân sự.
- Có cách sửa sai: xác định người kiểm tra, cách báo lỗi và cách xử lý khi đầu ra không đáp ứng yêu cầu. Nhân viên cần biết phần nào của quy trình có AI hỗ trợ.
Với doanh nghiệp chưa có hướng dẫn sử dụng AI, HR nên phối hợp với người phụ trách công nghệ và bảo vệ dữ liệu trước khi mở thử nghiệm có dữ liệu cá nhân. Có thể bắt đầu bằng thông tin công khai hoặc dữ liệu giả lập.
7. Góc nhìn Thành HR: bắt đầu từ công việc cần làm tốt hơn
Ứng dụng AI có giá trị khi giúp giải quyết một vấn đề cụ thể: giảm thao tác lặp lại, cải thiện chất lượng hoặc dành thêm thời gian cho trao đổi với con người. Để thấy được giá trị đó, doanh nghiệp cần mục tiêu rõ, dữ liệu phù hợp và cách kiểm tra kết quả.
Trong tuần này, bạn có thể chọn một đầu việc, ghi lại cách đang làm, thử công cụ ở phạm vi được phép và so sánh kết quả. Một thử nghiệm nhỏ có bằng chứng sẽ giúp HR đưa ra đề xuất thuyết phục hơn những dự báo quá rộng về tương lai.
Video từ HRVN Academy
Đọc tiếp trên HRVN Academy
Nguồn tham khảo
- ILO (2025), Generative AI and Jobs: A Refined Global Index of Occupational Exposure. Nghiên cứu về mức độ tiếp xúc của nghề với GenAI.
- WEF (2025), The Future of Jobs Report, chương Jobs outlook. Dự báo theo nhiều xu hướng trong phạm vi dữ liệu nghiên cứu.
- NIST (2024), Artificial Intelligence Risk Management Framework: Generative Artificial Intelligence Profile.
Các số liệu được ghi kèm năm công bố; không được hiểu là số liệu riêng của Việt Nam hoặc dự báo cho từng doanh nghiệp. Phần lộ trình và ví dụ là gợi ý thực hành của bài viết.

Cùng trao đổi0 bình luận
Bạn có câu hỏi hoặc một cách làm khác? Chia sẻ cùng Thành HR và mọi người nhé.