Thiết kế cấu trúc thu nhập: Lương – Phụ cấp – Thưởng – Phúc lợi chuẩn C&B

Bài 2.2: Kỹ thuật phân biệt và thiết kế cấu trúc thu nhập (Lương - Phụ cấp - Thưởng - Phúc lợi). Cách C&B xây dựng bảng lương tối ưu và đúng luật.

HR Foundation • Module 2

Phân biệt: Lương – Phụ cấp – Thưởng – Phúc lợi

Bài 2.2: Kỹ năng "Cấu trúc lương" (Salary Structuring). Làm sao để thiết kế thu nhập vừa lòng nhân viên, vừa tối ưu chi phí cho Sếp?

📚 XEM TOÀN BỘ BÀI HỌC

Người hướng dẫn Thành HR

Thời gian đọc 7 phút

Cấp độ BASIC

🎯 Mục tiêu bài học

• Phân biệt rõ 4 thành phần trong "chiếc bánh" thu nhập: Lương - Phụ cấp - Thưởng - Phúc lợi.
• Hiểu tư duy "Cấu trúc lương" (Salary Structure) để tối ưu chi phí BHXH & Thuế hợp pháp.
• Tránh các rủi ro pháp lý khi xây dựng quy chế lương thưởng cho doanh nghiệp.

Bài toán thực tế

"Anh Thành ơi, Sếp bảo em thiết kế gói lương 15 triệu cho vị trí Sales. Sếp muốn chia nhỏ ra: Lương cơ bản 5 triệu, còn lại là phụ cấp cơm, xăng, điện thoại... để đỡ đóng Bảo hiểm. Em làm thế có rủi ro gì không anh?" 😨

👤

👨‍🏫

Đây là bài toán kinh điển! Chia nhỏ thì được, nhưng phải có "nghệ thuật" và căn cứ pháp lý.

Nếu em chia bừa bãi mà không có chứng từ hay quy chế đi kèm, khi Thanh tra hoặc BHXH vào kiểm tra, công ty sẽ bị truy thu toàn bộ đấy. Bài này anh sẽ chỉ em cách "vẽ" cấu trúc lương sao cho chuẩn.

🧠 Giải Mã Vấn Đề Cốt Lõi (3 Layers)

1. Chuẩn Quốc Tế: Total Rewards (Tổng đãi ngộ)

Theo chuẩn nhân sự thế giới, thu nhập (Total Rewards) được chia thành 4 nhóm rõ ràng:

💵

1. Lương cơ bản (Base Salary)

Trả cho giá trị công việc (Job) và năng lực (Competency). Đây là khoản cố định (Fixed Pay).
VD: Lương vị trí, Lương trách nhiệm.

⛽

2. Phụ cấp (Allowances)

Bù đắp điều kiện làm việc hoặc sinh hoạt. Có thể cố định hoặc theo ngày công thực tế.
VD: Xăng xe, điện thoại, ăn trưa, độc hại.

🏆

3. Thưởng (Incentives / Bonus)

Khoản biến đổi (Variable Pay) dựa trên kết quả (Performance). Làm tốt thì có, không thì thôi.
VD: Thưởng KPI, Hoa hồng, Tháng 13.

🎁

4. Phúc lợi (Benefits)

An sinh xã hội và phi tài chính.
VD: BHXH, Bảo hiểm PVI, Du lịch, Khám sức khỏe.

2. Thực tế tại nhiều doanh nghiệp: Nghệ thuật "Cấu trúc lương"

Nhiệm vụ của C&B không chỉ là cộng các khoản lại, mà là phân bổ chúng hợp lý để tối ưu (chứ không phải trốn) chi phí:

Sai lầm thường gặp:
Đẩy hết lương vào "Phụ cấp trách nhiệm" hoặc "Phụ cấp công việc" để né BHXH.
👉 Rủi ro: Luật quy định các khoản phụ cấp "bù đắp tính chất công việc" và "xác định được mức tiền cụ thể" đều PHẢI đóng BHXH.

Cách làm chuẩn:
Tận dụng các khoản phụ cấp được miễn BHXH & Thuế theo quy định (Ăn trưa, Điện thoại, Trang phục, Xăng xe...).
👉 Điều kiện: Phải có quy định mức trần trong Quy chế và chứng từ hợp lý.

3. Newbie Survival: Rà soát tính hợp lệ

Khi thiết kế bảng lương, hãy luôn tự hỏi 3 câu cho mỗi khoản phụ cấp:

• Khoản này có tên trong danh mục bắt buộc đóng BHXH không? (Tra cứu Thông tư 06/2021).
• Khoản này có tính Thuế TNCN không? (Tra cứu Thông tư 111/2013).
• Quy chế lương thưởng đã quy định rõ điều kiện hưởng chưa? (Ví dụ: Xăng xe trả theo ngày công thực tế hay khoán gọn?).

💡 Lời khuyên: Hãy viết quy chế thật chặt chẽ. Ví dụ: "Phụ cấp xăng xe chỉ chi trả cho những ngày có đi làm thực tế". Điều này giúp công ty tiết kiệm chi phí khi nhân viên nghỉ phép/nghỉ ốm.

Case Study

Sự cố "Phụ cấp Ăn trưa"

Bối cảnh: Công ty trả phụ cấp ăn trưa 1.000.000đ/tháng vào lương. Khi quyết toán Thuế TNCN, kế toán tính miễn thuế hết 1 triệu này.

Vấn đề: Cơ quan thuế xuống kiểm tra và xuất toán (bắt nộp thuế lại). Lý do: Mức miễn thuế tối đa cho tiền ăn trưa chỉ là 730.000đ/tháng (theo quy định hiện hành). Phần vượt quá (270.000đ) phải tính thuế TNCN.

💡 Bài học cho C&B: Tối ưu phải đi đôi với hiểu luật. Nắm chắc các "ngưỡng trần" (Cap) của từng loại phụ cấp (Ăn trưa, Trang phục, Công tác phí...) là kỹ năng bắt buộc.

❓ HR Quick Quiz

Câu 1: Khoản "Thưởng" (Bonus) có bắt buộc phải trả bằng tiền không?

✅ Đáp án: KHÔNG. Theo Điều 104 BLLĐ 2019, thưởng có thể là tiền, tài sản hoặc các hình thức khác (cổ phiếu, chuyến du lịch...).

Câu 2: Phụ cấp nào sau đây KHÔNG phải đóng BHXH bắt buộc?

✅ Đáp án: Phụ cấp ăn trưa, xăng xe, điện thoại, đi lại, nhà ở, giữ trẻ, nuôi con nhỏ... (Miễn là được ghi rõ trong Hợp đồng hoặc Quy chế).

Câu 3: Tổng thu nhập (Total Income) trong Offer Letter có phải là con số để đóng BHXH không?

✅ Đáp án: Thường là KHÔNG. Mức đóng BHXH thường thấp hơn Tổng thu nhập vì đã trừ đi các khoản phụ cấp không chịu bảo hiểm và các khoản thưởng biến đổi (KPI).

🚀

Thử Thách 24h: Thiết Kế Bảng Lương

Giả sử bạn cần thiết kế gói thu nhập 15 triệu cho vị trí Nhân viên Kinh doanh. Hãy thử phân bổ vào các mục sau sao cho tối ưu nhất:

• 1. Lương cơ bản (Đóng BHXH): ...?
• 2. Phụ cấp (Cơm, Xăng, Đt): ...?
• 3. Thưởng hiệu quả (KPI): ...?

(Gợi ý: Lương cơ bản nên cao hơn tối thiểu vùng một chút. Các khoản phụ cấp nên tận dụng tối đa mức miễn thuế/BHXH).

"HRVN Academy không đứng trên bục để “dạy” bạn làm HR. Chúng tôi chọn đồng hành cùng bạn trên từng nấc thang nghề nghiệp bằng những trải nghiệm xương máu và tư duy nhân văn nhất."

TẢI BIỂU MẪU KHÓA HỌC DANH SÁCH BÀI HỌC

© 2025 HRVN Academy | Chuyên gia hướng dẫn: Thành HR