Tiền lương là gì? Phân biệt lương cơ bản và tổng thu nhập

Bài 2.1: Tiền lương là gì? Cập nhật Lương tối thiểu vùng 2026 mới nhất (Tăng 7.2%). Phân biệt Lương cơ bản và Tổng thu nhập. Tư duy tối ưu chi phí hợp lệ cho C&B.

HR Foundation • Module 2

Tiền lương là gì?
Vì sao phải chia nhỏ trong bảng lương?

Bài 2.1: Hiểu bản chất các khoản thu nhập. Cập nhật Lương tối thiểu vùng mới nhất theo chính sách hiện hành.

📚 XEM TOÀN BỘ BÀI HỌC

Người hướng dẫn Thành HR

Thời gian đọc 6 phút

Cấp độ BASIC

🎯 Mục tiêu bài học

• Nắm rõ định nghĩa "Tiền lương" theo Bộ luật Lao động 2019.
• Cập nhật mức Lương tối thiểu vùng 2026 (Mới nhất - Tăng ~7.2%).
• Hiểu tại sao lương lại được "cấu trúc" thành: Lương cơ bản + Phụ cấp.

Câu hỏi muôn thuở

"Anh Thành ơi, em deal lương 10 triệu. Vào làm công ty lại ghi trong hợp đồng là Lương cơ bản 5 triệu + Phụ cấp 5 triệu. Như vậy có phải công ty đang lừa em không?" 🤨

👤

👨‍🏫

Không phải lừa đâu em! 😂 Đó là Cấu trúc lương (Salary Structure). Công ty làm vậy để tối ưu chi phí bảo hiểm hoặc gắn thu nhập với hiệu quả công việc. Bài này anh sẽ giải thích rõ bản chất để em hiểu nhé.

🧠 Giải Mã Vấn Đề Cốt Lõi

1. Gốc Lý Thuyết: Tiền lương & Lương tối thiểu

Theo Điều 90 BLLĐ 2019: Tiền lương là số tiền NSDLĐ trả cho NLĐ theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm: Mức lương theo công việc + Phụ cấp lương + Các khoản bổ sung khác.

📉 Cập Nhật Lương Tối Thiểu Vùng 2026:
(Tăng từ 250.000đ - 350.000đ so với NĐ 74/2024)

• Vùng I: 5.310.000 đ/tháng (25.500 đ/giờ)
• Vùng II: 4.730.000 đ/tháng (22.700 đ/giờ)
• Vùng III: 4.140.000 đ/tháng (20.000 đ/giờ)
• Vùng IV: 3.700.000 đ/tháng (17.800 đ/giờ)

*Lưu ý: Mức lương tối thiểu sẽ tiếp tục được điều chỉnh theo lộ trình hàng năm của Chính phủ.

2. Thực tế: Vì sao lương bị chia nhỏ?

Tại các doanh nghiệp, con số "10 triệu" em deal được gọi là Tổng thu nhập (Total Income). C&B sẽ chia nó ra thành 2 phần:

• Lương cơ bản (Lương đóng BHXH): Thường để mức thấp (nhưng không thấp hơn Lương tối thiểu vùng) để giảm chi phí đóng Bảo hiểm cho cả công ty và nhân viên.
• Phụ cấp & Bổ sung (Allowance): Xăng xe, điện thoại, ăn trưa, thưởng hiệu quả... Phần này có thể không phải đóng BHXH (tùy loại).

👉 Nếu bạn làm C&B cho các công ty SME, nhiệm vụ của bạn là phải nắm chắc: Khoản phụ cấp nào là "bắt buộc đóng BHXH" và khoản nào "được miễn" để tư vấn cấu trúc lương tối ưu nhất mà vẫn đúng luật.

3. Newbie Survival: Cập nhật mới nhất

⚠️ Lưu ý quan trọng: Trước đây có quy định lương cho lao động đã qua đào tạo phải cao hơn tối thiểu vùng 7%. Tuy nhiên, từ 01/07/2022 (Nghị định 38/2022 trở đi), quy định cứng này đã BÃI BỎ.

💡 Tip cho Newbie:
- Lương thử việc: Tối thiểu 85% lương chính thức.
- Khấu trừ lương (Phạt/Đền bù): Không được trừ quá 30% lương thực nhận hàng tháng (sau khi đã trừ BHXH, Thuế).

📅 Lương OT & Quy định trả lương

🌞

Làm thêm ngày thường

Ít nhất bằng 150% đơn giá tiền lương.

🗓️

Làm thêm ngày nghỉ tuần (T7/CN)

Ít nhất bằng 200% đơn giá tiền lương.

🎉

Làm thêm Lễ, Tết

Ít nhất bằng 300% (Chưa kể tiền lương ngày lễ đó nếu là ngày có hưởng lương -> Tổng cộng thực nhận là 400%).

Case Study

Bài toán "Tối ưu & Hợp lệ"

Bối cảnh: Sếp yêu cầu C&B xây dựng bảng lương cho nhân viên A (Tổng thu nhập 20 triệu) sao cho chi phí đóng BHXH là thấp nhất nhưng không được vi phạm luật.

Giải quyết: Nếu C&B non tay, để Lương cơ bản = 5.31 triệu (Vùng I), còn gần 15 triệu đẩy hết vào "Thưởng hiệu quả" nhưng lại trả cố định hàng tháng -> SAI LUẬT (Sẽ bị truy thu BHXH).

Phương án đúng: Tách các khoản phụ cấp không bắt buộc đóng BHXH một cách hợp lệ (Ăn trưa, Xăng xe, Điện thoại... có hóa đơn hoặc quy định cụ thể). Phần thưởng KPI phải dựa trên đánh giá thực tế biến động từng tháng.

💡 Bài học: Ranh giới giữa "Tối ưu" và "Lách luật" rất mong manh. C&B cần nắm vững Thông tư về các khoản thu nhập tính đóng BHXH để tư vấn chính xác cho Sếp.

❓ HR Quick Quiz

Câu 1: Lương thử việc tối thiểu là bao nhiêu %?

✅ Đáp án: Tối thiểu bằng 85% mức lương của công việc đó (Theo Điều 26 BLLĐ 2019).

Câu 2: Công ty có được phép phạt tiền nhân viên bằng cách trừ lương không?

✅ Đáp án: KHÔNG. Điều 127 BLLĐ cấm phạt tiền, cắt lương. Chỉ được khấu trừ lương để bồi thường thiệt hại vật chất (hư hỏng tài sản) và tối đa không quá 30% tháng đó.

Câu 3: Quy định cộng thêm 7% lương cho lao động đã qua đào tạo hiện nay thế nào?

✅ Đáp án: Đã bãi bỏ tính bắt buộc trong cơ chế lương tối thiểu từ 01/07/2022. Tuy nhiên, các công ty vẫn có thể duy trì để thu hút nhân tài (tùy chính sách).

🚀

Thử Thách 24h: Soi Payslip

Ngay hôm nay, hãy mở Phiếu lương (Payslip) của chính bạn ra và kiểm tra:

• 1. Lương đóng BHXH của bạn là bao nhiêu?
• 2. Nó chiếm bao nhiêu % trong Tổng thu nhập?

(Nếu con số này quá thấp, hãy cân nhắc lại về các chế độ phúc lợi dài hạn nhé!)

⚖️ Tham chiếu pháp lý

• Bộ luật Lao động 2019: Điều 90 - 104.
• Nghị định quy định mức lương tối thiểu vùng (Hiện hành).

"HRVN Academy không đứng trên bục để “dạy” bạn làm HR. Chúng tôi chọn đồng hành cùng bạn trên từng nấc thang nghề nghiệp bằng những trải nghiệm xương máu và tư duy nhân văn nhất."

TẢI BIỂU MẪU KHÓA HỌC DANH SÁCH BÀI HỌC

© 2025 HRVN Academy | Chuyên gia hướng dẫn: Thành HR