Vì sao luật cấm phạt tiền, cắt lương NLĐ?
Bài 6.1: Giải mã vùng "nhạy cảm" nhất của C&B. Quy trình xử lý kỷ luật lao động chuẩn để tránh rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.
🎯 Mục tiêu bài học
- Hiểu rõ 4 hình thức kỷ luật duy nhất được phép áp dụng.
- Biết tại sao phạt tiền/cắt lương là hành vi CẤM TUYỆT ĐỐI (Điều 127).
- Nắm vững quy trình xử lý kỷ luật chuẩn để bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro kiện tụng.
Lương là tài sản riêng của NLĐ, công ty không có quyền "xâm phạm". Phạt tiền là con đường ngắn nhất dẫn đến thanh tra và kiện tụng. Bài này anh sẽ chỉ em cách xử lý vừa răn đe được nhân viên, vừa đúng luật để bảo vệ Sếp.
🧠 Giải Mã Vấn Đề Cốt Lõi (3 Layers)
Luật quy định chỉ có 04 hình thức kỷ luật duy nhất:
- 1. Khiển trách.
- 2. Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng.
- 3. Cách chức.
- 4. Sa thải.
- Xâm phạm sức khỏe, danh dự, tính mạng, uy tín, nhân phẩm của NLĐ.
- Phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động.
- Xử lý kỷ luật đối với NLĐ có hành vi vi phạm không được quy định trong nội quy lao động.
Nhiều công ty vì muốn nhanh gọn nên thường quy mọi lỗi ra tiền:
- Quên tắt điện: Phạt 50k.
- Làm sai báo cáo: Phạt 10% lương.
- Đi trễ: Trừ lương trực tiếp.
👉 Hậu quả: Nhân viên ức chế, quay sang kiện ngược công ty. Khi Thanh tra vào cuộc, công ty phải trả lại toàn bộ tiền đã phạt + lãi suất + tiền phạt vi phạm hành chính.
Nếu không được phạt tiền, làm sao để nhân viên sợ?
Hãy chuyển từ tư duy "Trừ lương" (Punishment) sang tư duy "Đánh giá hiệu suất" (Performance).
💡 Cách làm đúng:
Vi phạm nội quy -> Ghi nhận lỗi -> Hạ điểm đánh giá thi đua/KPI tháng -> Giảm tiền thưởng (Bonus/P3).
(Lưu ý: Tiền thưởng là khoản có điều kiện, làm tốt mới được nhận, nên việc giảm thưởng là hợp pháp. Còn lương cứng P1+P2 là khoản cam kết, không được đụng vào).
⚖️ Quy Trình Xử Lý Kỷ Luật Chuẩn (4 Bước)
Để kỷ luật một người (đặc biệt là Sa thải) không hề đơn giản. "Án tại hồ sơ", bạn phải làm đúng trình tự sau (Điều 122):
Ngay khi phát hiện vi phạm, phải lập biên bản có chữ ký của người vi phạm và người chứng kiến. Đây là chứng cứ quan trọng nhất (Evidence).
Gửi thông báo triệu tập họp đến: NLĐ, Tổ chức đại diện NLĐ (Công đoàn) và Luật sư (nếu có). Phải báo trước ít nhất 5 ngày làm việc.
Phải có mặt đầy đủ các thành phần. NLĐ được quyền tự bào chữa. Cuộc họp phải được lập thành Biên bản.
Trong thời hiệu xử lý (thường là 06 tháng), người có thẩm quyền ký quyết định kỷ luật và gửi cho NLĐ.
Vụ án "Làm hỏng máy"
Bối cảnh: Nhân viên A vận hành sai quy trình làm cháy cái máy trị giá 10 triệu đồng. Sếp tức giận ra quyết định "Kỷ luật trừ 100% lương tháng này" (Lương A là 10 triệu).
Phân tích sai phạm:
1. Hình thức "Trừ lương" là trái luật.
2. Mức trừ 100% là sai. Luật chỉ cho phép khấu trừ tối đa 30% lương thực nhận hàng tháng.
- Về hành vi: Ra quyết định Kỷ luật (Khiển trách/Kéo dài nâng lương...).
- Về thiệt hại: Ra quyết định "Bồi thường trách nhiệm vật chất" (Điều 129). Yêu cầu A bồi thường 10 triệu, nhưng mỗi tháng chỉ được trừ dần tối đa 30% lương (khoảng 3 triệu) cho đến khi hết nợ.
❓ HR Quick Quiz
Câu 1: Có được áp dụng nhiều hình thức kỷ luật cho một hành vi vi phạm không?
Câu 2: Thời hiệu xử lý kỷ luật lao động là bao lâu?
Câu 3: Có được sa thải nhân viên nữ đang mang thai không?
Thử Thách 24h: Soi Nội Quy
Hãy mượn bản Nội quy lao động của công ty bạn và tìm xem:
- 1. Có dòng nào ghi "Phạt tiền" không? (Nếu có là Nội quy đó trái luật).
- 2. Các lỗi nào được quy định là sa thải? (Có ghi rõ ràng không hay chung chung?).
(Xử lý kỷ luật chỉ được dựa trên những gì đã quy định trong Nội quy. Không có trong Nội quy = Không xử lý được!)
- Bộ luật Lao động 2019: Chương VIII (Kỷ luật lao động, Điều 117-131).
- Nghị định 145/2020/NĐ-CP (Hướng dẫn chi tiết trình tự, thủ tục).
⚠️ Lưu ý: Kỷ luật lao động là vấn đề pháp lý nghiêm trọng. Cần tuân thủ đúng trình tự để tránh rủi ro bị kiện tụng và bồi thường ngược.