HR Foundation · C&B cơ bản Bài 23
Chặng 5 · Bảo hiểm, thuế và hoàn thành bảng lương
Thuộc khóa C&B cơ bản cho người mới: Từ hồ sơ nhân sự đến một kỳ lương.
Excel trả ra 580.000 đồng tiền thuế cho CB-A. Nếu nhân viên hỏi vì sao, bạn có thể chỉ được từng bước từ thu nhập, bảo hiểm, giảm trừ đến hai phần thuế hay mới đọc được ô kết quả? Mình sẽ cùng làm tay hồ sơ này trước khi kiểm tra công thức.
Sau bài này, bạn làm được gì?
- Đi từ thu nhập chịu thuế qua các khoản được trừ để xác định số thuế trong ví dụ.
- Đối chiếu công thức Excel với cách tính từng phần và các mốc kiểm tra.
- Kiểm tra ba hồ sơ giả lập, số tổng và trường hợp cần tách nhánh khấu trừ.
Bạn chuẩn bị một sheet cho ba hồ sơ giả lập CB-A, CB-B, CB-C dưới đây. Đây là bộ số liệu riêng của Bài 23; bạn lấy số trong bảng đầu bài, không lấy lại số A, B, C ở Bài 22. Tính tay CB-A trước, nhập công thức sau, rồi dùng CB-B và CB-C để kiểm tra thêm trường hợp có thuế và không phát sinh thuế. Nếu còn vướng cách chọn nhánh khấu trừ, quay lại phiếu đầu vào ở Bài 22.
Đối chiếu nguồn ngày 03/10/2026. Ví dụ dùng dữ liệu giả lập để học cách làm và kiểm tra; khi áp dụng cần đối chiếu hồ sơ, kỳ phát sinh và quy định tương ứng.
Video Bài 23: Cách tính và kiểm tra thuế TNCN từ bảng thu nhập
Theo dõi từng bước từ bảng thu nhập đến số thuế và thực nhận trong tình huống giả lập. Kết hợp video với bài tập để luyện kiểm tra công thức Excel bằng phép tính độc lập.
Xem video Bài 23 trên YouTube (mở tab mới) · Kênh YouTube HRVN (mở tab mới)
1. Chốt phạm vi và đầu vào của ví dụ
Ví dụ chi trả trong tháng 10/2026, dành cho cá nhân cư trú có HĐLĐ từ 3 tháng trở lên, áp dụng biểu lũy tiến từng phần. Các khoản thu nhập, bảo hiểm được trừ và người phụ thuộc trong đề đã được xác minh. Không có quy đổi lương net, thu nhập nước ngoài, khoản chi trả thay, bảo hiểm tự nguyện hay giảm trừ khác.
Trên điện thoại, vuốt ngang bảng để xem đủ các cột.
| Mã | Thu nhập chịu thuế | Bảo hiểm được trừ | Người phụ thuộc đủ điều kiện |
|---|---|---|---|
| CB-A | 36,000 | 3,500 | 1 |
| CB-B | 60,000 | 4,000 | 0 |
| CB-C | 18,000 | 1,500 | 1 |
Bảng trên dùng đơn vị triệu đồng và dấu phẩy thập phân: 36,000 là 36 triệu đồng. Sang phần Excel bên dưới, bạn nhập 36000000 vì công thức dùng đơn vị đồng. Số bảo hiểm trong đề đã được đối chiếu; không lấy một tỷ lệ cố định nhân toàn bộ lương để tự thay số này.
2. Tính theo từng lớp, giữ lại số trung gian
Thu nhập tính thuế = max(0; thu nhập chịu thuế − bảo hiểm được trừ − giảm trừ bản thân − giảm trừ người phụ thuộc − các giảm trừ hợp lệ khác). Trong ví dụ này, giảm trừ bản thân là 15,5 triệu đồng và mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng.
Trên điện thoại, vuốt ngang bảng để xem đủ các cột.
| Phần thu nhập tính thuế | Thuế suất |
|---|---|
| Đến 10 triệu đồng | 5% |
| Trên 10 đến 30 triệu đồng | 10% |
| Trên 30 đến 60 triệu đồng | 20% |
| Trên 60 đến 100 triệu đồng | 30% |
| Trên 100 triệu đồng | 35% |
Căn cứ: Điều 8–10 Luật Thuế TNCN hiện hành. Chỉ phần thu nhập nằm trong một bậc chịu thuế suất của bậc đó; không lấy toàn bộ thu nhập tính thuế nhân với thuế suất cao nhất chạm tới.
Làm cùng hồ sơ CB-A
Làm CB-A trước: lấy 36 triệu thu nhập chịu thuế, trừ 3,5 triệu bảo hiểm, 15,5 triệu giảm trừ bản thân và 6,2 triệu cho một người phụ thuộc đủ điều kiện. Còn 36 − 3,5 − 15,5 − 6,2 = 10,8 triệu đồng thu nhập tính thuế. Sau đó mới chia số này theo các bậc:
- 10 triệu đầu tiên × 5% = 0,5 triệu.
- 0,8 triệu còn lại × 10% = 0,08 triệu.
- Thuế khấu trừ = 0,58 triệu = 580.000 đồng.
Nếu 36 triệu cũng là toàn bộ tiền chi trả và không có điều chỉnh khác như giả định ở đây, bạn tính thực nhận CB-A: 36 − 3,5 − 0,58 = 31,92 triệu đồng. Khi dùng bảng lương thật, phải kiểm tra lại các khoản chi, vì thu nhập chịu thuế không phải lúc nào cũng bằng tiền chi trả.
3. Đưa vào Excel nhưng vẫn nhìn thấy cách tính
Đặt B2 = thu nhập chịu thuế, C2 = bảo hiểm được trừ, D2 = số người phụ thuộc đủ điều kiện. Các số tiền bên dưới nhập bằng đồng. Trong sheet ThamSo, B2 lưu 15500000 và B3 lưu 6200000, kèm nguồn và ngày hiệu lực tại các cột bên cạnh.
Ô E2 — thu nhập tính thuế của ví dụ:
=MAX(0,B2-C2-ThamSo!$B$2-D2*ThamSo!$B$3)Ô F2 — thuế theo phần thu nhập ở từng bậc:
=MIN(E2,10000000)*5%
+MAX(0,MIN(E2-10000000,20000000))*10%
+MAX(0,MIN(E2-30000000,30000000))*20%
+MAX(0,MIN(E2-60000000,40000000))*30%
+MAX(0,E2-100000000)*35%Nếu Excel không nhận công thức F2, kiểm tra dấu phân cách theo thiết lập vùng: có máy dùng dấu chấm phẩy thay dấu phẩy. Nhập công thức trên một dòng. Các ngưỡng đang minh họa cho năm 2026; khi dùng lâu dài, đưa cả ngưỡng và thuế suất sang bảng tham số, ghi rõ thời điểm áp dụng để không đổi nhầm công thức của kỳ cũ.
Chỉ kéo công thức này cho nhóm lũy tiến đã nêu ở đầu bài. Người không cư trú, nhánh 10%, quy đổi net sang gross hoặc bài toán quyết toán năm cần cách xử lý riêng. Với ô đầu vào còn thiếu, đánh dấu “chờ xác minh”; dùng IFERROR(...,0) sẽ có thể biến lỗi thành số 0 trông như đã tính xong.
4. Kiểm tra độc lập trước khi chốt
- Tính tay CB-A và CB-C, so với kết quả Excel. Một dòng có thuế và một dòng bằng 0 sẽ giúp bạn kiểm tra cả bước chia bậc lẫn bước chặn thu nhập tính thuế âm.
- Nhập thử thu nhập tính thuế đúng 10, 30, 60 và 100 triệu, rồi một số ngay trên mỗi ngưỡng. Phần vượt phải chuyển sang bậc tiếp theo, không kéo cả số thu nhập sang thuế suất mới.
- Kiểm tra tiền đang nhập bằng đồng hay triệu đồng, dấu thập phân và tham chiếu khóa; mở cả dòng cuối sau khi kéo công thức để xem có bỏ sót không.
- Đếm đủ A, B, C; cộng thu nhập chịu thuế, bảo hiểm, thuế và thực nhận trên cùng ba dòng. CB-D xử lý riêng nên chưa cộng lẫn vào các tổng này.
- Khi làm bảng thật, so từng người với kỳ trước. Chênh do thưởng, tăng lương, người phụ thuộc, truy trả hay nghỉ việc thì ghi lý do ở dòng tương ứng.
Nếu phát hiện sai sau khi bảng đã được duyệt, giữ bản đó và lập bản điều chỉnh. Ghi mã người, ô thay đổi, số trước và sau, lý do, hồ sơ căn cứ, người kiểm tra. Khi gửi lại, người nhận cần thấy dòng nào thay đổi, không chỉ một tổng thuế mới.
5. Tự tính CB-B, CB-C và kiểm tra một hồ sơ khác nhánh
Bạn tự tính CB-B và CB-C từ bảng đầu bài, rồi cộng thuế của cả A, B, C trước khi mở đáp án. Sau đó xét thêm CB-D: cá nhân cư trú, HĐLĐ 2 tháng, nhận 6 triệu đồng thuộc diện chịu thuế trong một lần chi tháng 10/2026, không có cam kết hợp lệ. Bạn sẽ chọn cách khấu trừ nào cho D?
Mở gợi ý đáp án và cách kiểm tra
CB-B: thu nhập tính thuế = 60 − 4 − 15,5 = 40,5 triệu. Thuế = 10 × 5% + 20 × 10% + 10,5 × 20% = 4,6 triệu đồng.
CB-C: phép trừ 18 − 1,5 − 15,5 − 6,2 cho kết quả −5,2 triệu. Ô thu nhập tính thuế phải đưa về 0, nên thuế kỳ này cũng bằng 0. Nếu Excel hiện thuế âm, hãy kiểm tra lại bước chặn thu nhập tính thuế âm trước khi xem các bậc thuế.
Cộng lại ba dòng A+B+C: thuế 0,58 + 4,6 + 0 = 5,18 triệu đồng; thu nhập chịu thuế 114 triệu; bảo hiểm 9 triệu. Với giả định không có khoản khác, tổng thực nhận là 114 − 9 − 5,18 = 99,82 triệu đồng. Bạn so từng tổng này với sheet, không chỉ kiểm tra riêng cột thuế.
CB-D: phải tách nhánh 10%; thuế khấu trừ theo giả định = 600.000 đồng. Không trừ 15,5 triệu rồi kết luận bằng 0. Căn cứ: khoản 2 Điều 50 NĐ 253/2026.
Mốc tự kiểm tra: thu nhập tính thuế lần lượt 10, 30, 60, 100 triệu thì thuế tương ứng 0,5; 2,5; 8,5; 20,5 triệu đồng.
Trước khi chuyển sang bài tiếp theo
- Tự nói lại cách ra 580.000 đồng của CB-A: 10 triệu ở bậc đầu và 0,8 triệu ở bậc tiếp theo. Không chỉ đọc kết quả trong ô F2.
- Chỉ ra vì sao CB-D dùng nhánh 10%, còn A, B, C dùng lũy tiến; kiểm tra D không bị kéo cùng công thức giảm trừ gia cảnh.
- So các số tổng với đáp án; phân biệt ô bằng 0 vì đã tính đủ với ô chưa có số vì thiếu dữ liệu. Lưu bản gửi kiểm tra bằng tên có thể phân biệt với bản đang sửa.
- Giữ file bài làm và ghi chú chỗ từng tính sai để khi ghép bảng lương ở Bài 24 bạn biết cần kiểm tra lại phần nào.
Học tiếp: Thiết kế bảng lương Excel có thể kiểm tra
Lưu bảng tính của A, B, C và ghi chú cách xử lý riêng CB-D. Khi sang Bài 24, bạn sẽ ghép phần thuế với thu nhập, công và bảo hiểm. Những phép kiểm tra vừa làm giúp bạn biết ô thuế trong bảng lương được hình thành từ đâu.
Khi muốn luyện thêm: Ghé page HRVN Academy để trao đổi và theo dõi tình huống nghề HR, hoặc khám phá các khóa học tại HRHUB Vietnam.
Cùng trao đổi0 bình luận
Bạn có câu hỏi hoặc một cách làm khác? Chia sẻ cùng Thành HR và mọi người nhé.
Viết bình luận
Đang mở khung bình luận…
Không thấy khung nhập hoặc không đăng được?
Bạn có thể mở khung bình luận ở tab riêng để đăng nhập và tiếp tục. Nếu dùng tài khoản Google, trình duyệt có thể cần cho phép cookie của Blogger.
Mở khung bình luận ở tab riêngChưa có bình luận. Mời bạn mở đầu cuộc trao đổi.