Bài 19: Nhận diện thiên kiến và ghi nhận kết quả phỏng vấn

Nhận diện thiên kiến khi phỏng vấn, ghi nhận theo tiêu chí và đối chiếu ý kiến. Có tình huống Sales, mẫu phiếu, biên bản và bài tập tự kiểm tra.

THÀNH HR · PHỎNG VẤN VÀ LỰA CHỌN

“Bạn này ổn đó, mình nhận nhé?”

Giả sử mình vừa phỏng vấn một bạn Sales: ăn mặc chỉn chu, học trường có tiếng, nói chuyện tự tin. Buổi gặp khá dễ chịu. Nhưng đến lúc điền phiếu, câu trả lời về cách xử lý khách hàng lại chưa rõ.

Với Thành, chỗ đáng dừng lại là chữ “ổn”: mình đang nói về cảm giác của buổi trò chuyện, hay đã có đủ thông tin về công việc bạn ấy sẽ làm?

ẤN TƯỢNG BAN ĐẦU

Chỉn chu
Trường có tiếng
Nói chuyện tự tin

Chưa cho biết

VIỆC CẦN TÌM HIỂU

Hỏi nhu cầu khách
Xử lý băn khoăn về giá
Theo dõi sau báo giá

Bài 17 giúp chuẩn bị tiêu chí; Bài 18 giúp hỏi rõ việc ứng viên đã làm. Ở bài này, mình dùng câu trả lời để viết nhận xét và trao đổi với người cùng phỏng vấn. Cuối bài có phiếu mẫu và ba tình huống để luyện.

Ấn tượng đang đi xa đến đâu?

Cảm giác dễ nói chuyện có thể đến rất nhanh. Thiên kiến xuất hiện khi những điều chưa liên quan đến yêu cầu công việc làm lệch cách mình đánh giá. Hai dạng dưới đây thường được nhắc trong tuyển dụng. [1]

HALO EFFECT · HIỆU ỨNG HÀO QUANG

Một điểm tốt lan sang mọi điểm

“Học trường tốt, nói tự tin. Chắc xử lý khách tốt.”

Tên trường và cách trình bày đang thay cho thông tin về xử lý khách.

Quay về câu trả lời

Bạn ấy đã gặp khách băn khoăn điều gì, trực tiếp làm gì và kết quả ra sao?

AFFINITY BIAS · THIÊN KIẾN TƯƠNG ĐỒNG

Giống mình nên được ưu ái

“Cùng quê, cùng sở thích. Chắc phối hợp với đội tốt.”

Sự gần gũi đang thay cho thông tin về cách phối hợp.

Quay về công việc

Trong một lần có bất đồng hoặc cần bàn giao, bạn ấy đã trao đổi và xử lý thế nào?

Người nói tự tin, học trường nổi tiếng vẫn có thể làm việc rất tốt. Mình cũng không trừ điểm họ để “bù” cho thiện cảm. Phần nào được đánh giá thì phần đó có câu hỏi, thông tin và tiêu chí tương ứng.

Chỉ câu “không hợp đội” chưa đủ để gọi tên một thiên kiến. Mình cần hỏi rõ người nhận xét đang băn khoăn về điều gì. OPM cũng hướng dẫn ghi nhận câu trả lời liên quan công việc thay vì dùng ngoại hình hay đặc điểm cá nhân để chấm phỏng vấn. [2]

Phiếu dễ lệch từ trước lúc chấm

TRƯỚC BUỔI GẶP

Rõ mình đánh giá việc gì

“Giao tiếp tốt” còn rộng. Với Sales, hỏi nhu cầu và giải thích báo giá là hai việc khác nhau. Dùng bộ câu hỏi và thang đánh giá đã thống nhất. [3]

TRONG BUỔI GẶP

Để ứng viên nói phần của họ

Hỏi một ý, nghe rồi làm rõ. Tránh kể luôn cách mình muốn nghe. Câu hỏi mở giúp khai thác; câu hỏi đóng vẫn dùng được để xác nhận vai trò hoặc thời điểm.

SAU BUỔI GẶP

Ghi riêng rồi mới trao đổi

Hoàn thiện ghi chú khi còn nhớ; đánh dấu chỗ không chắc. Mỗi người ghi nhận và chấm độc lập trước khi thảo luận chung. [4]

Mẹo “người tuyển nói 20%, ứng viên nói 80%” có thể nhắc mình bớt nói, nhưng Thành không dùng tỷ lệ ấy để chấm chất lượng buổi phỏng vấn. Mình xem ứng viên có cơ hội trình bày và từng tiêu chí đã được hỏi đủ chưa.

Chưa hỏi khác với đã hỏi nhưng chưa đáp ứng.

Hết giờ, mất kết nối hoặc bỏ sót câu hỏi thì ghi đúng lý do. Khi đã hỏi rõ bằng cách phù hợp mà câu trả lời vẫn chưa đáp ứng mô tả của mức yêu cầu, người chấm có thể ghi mức tương ứng cùng căn cứ.

CÙNG XEM MỘT PHIẾU SALES

A đã cho mình biết những gì?

Tiếp tục ví dụ ở đầu bài. Vị trí của A có ba nội dung cần tìm hiểu. Đây là những gì mình có trong cuộc trao đổi để thực hành, chưa phải kết quả xác minh độc lập.

A

Ứng viên Sales

Một phần có ví dụ · Một phần còn chung · Một phần chưa hỏi

CÒN CHUNG

Làm rõ nhu cầu

ĐÃ NGHE

“Mỗi khách một nhu cầu, em thường trao đổi để tạo quan hệ tốt.” Người hỏi đã chuyển câu.

GHI NHẬN / HỎI TIẾP

Chưa biết A hỏi gì và dùng thông tin ra sao. Cần một ví dụ; chưa đủ để kết luận A không biết làm.

CÓ VÍ DỤ

Băn khoăn về giá

ĐÃ NGHE

A kể đã so phạm vi lắp đặt, bảo hành của hai báo giá, hỏi lại kỹ thuật rồi giải thích phần chênh. Theo A, khách đặt đơn tuần sau.

GHI NHẬN / ĐỐI CHIẾU

Có hành động để đối chiếu thang đánh giá. Việc khách đặt đơn là lời kể, chưa được kiểm chứng riêng.

CHƯA HỎI

Sau báo giá

ĐIỀU KIỆN BUỔI GẶP

Buổi phỏng vấn kết thúc sớm, chưa hỏi cách A theo dõi sau khi gửi báo giá.

GHI NHẬN / BỔ SUNG

Ghi “chưa đủ thông tin” và lý do. Thống nhất người bổ sung, thời điểm và cùng yêu cầu đánh giá.

Với chừng này thông tin, mình có một ví dụ để đối chiếu ở phần xử lý băn khoăn về giá. Hai phần còn lại chưa đủ. Nhận A vì “nói chuyện có duyên” hay loại A vì “chỉ giỏi lý thuyết” đều đang đi xa hơn dữ kiện.

MỘT CÁCH HỎI TIẾP

“Bạn chọn một lần khách còn phân vân sau báo giá nhé. Khi đó bạn cần làm rõ điều gì, trực tiếp làm những bước nào và tình hình sau đó ra sao?”

Câu hỏi không đưa sẵn đáp án như giảm giá hay gọi nhiều lần. Phần cần đánh giá chuyên môn sâu có người phụ trách chuyên môn cùng tham gia.

Viết để người khác hiểu mình dựa vào đâu

Thành muốn người đọc phiếu nhìn ra ba phần dưới đây. Nếu gộp hết thành “ứng viên tốt”, đến lúc có ý kiến khác nhau mình rất khó lần lại.

THÔNG TIN

Ứng viên kể gì?

A kể đã kiểm tra hai báo giá và trao đổi với kỹ thuật.

NHẬN XÉT

Liên quan tiêu chí nào?

Có ví dụ về tìm hiểu chênh lệch trước khi phản hồi khách.

ĐỀ XUẤT

Còn xử lý việc gì?

Đối chiếu mức đánh giá; bổ sung hai phần còn thiếu.

MẪU B · GHI CHÚ CẦN RÀ

“Học trường tốt, nhìn chuyên nghiệp, nói tự tin nên chắc bán hàng được. Đồng ý nhận.”

VIẾT LẠI TỪ THÔNG TIN ĐÃ CÓ

Xử lý băn khoăn về giá: A mô tả việc so phạm vi lắp đặt, bảo hành, hỏi lại kỹ thuật rồi giải thích cho khách. Theo A, khách đặt đơn tuần sau.

Nhận xét: có ví dụ tìm hiểu nguyên nhân trước khi phản hồi. Chưa xác minh kết quả đơn hàng; chưa suy ra khả năng tự tạo nguồn khách hay doanh số ổn định.

Việc tiếp: đối chiếu thang đã thống nhất; hỏi rõ nhu cầu khách và bổ sung phần sau báo giá. HR cùng quản lý thống nhất đầu mối và mốc xử lý.

MẪU A · PHIẾU CÁ NHÂN

Một tiêu chí, một phần ghi nhận

Mã ứng viên […] · Vị trí/đợt tuyển […] · Ngày […]
Người ghi […] · Phiên bản tiêu chí […]

Tiêu chí / câu hỏi
[Nội dung cần đánh giá] · [Câu hỏi hoặc tình huống đã dùng]
Thông tin và nguồn
[Lời kể, bài thực hành, tài liệu đã xem] · [Trích đúng lời hoặc ghi rõ là tóm tắt]
Nhận xét / mức
[Đối chiếu yêu cầu nào] · [Mức theo thang đã thống nhất hoặc chưa đủ thông tin] · [Căn cứ]
Phần cần làm rõ
[Thiếu ví dụ, chưa hỏi, thông tin khác nhau hoặc điều kiện ảnh hưởng buổi gặp]
Đề xuất / người xử lý
[Chuyển bước, bổ sung hoặc không đề xuất chuyển bước] · [Lý do] · [Đầu mối] · [Mốc rà lại]

Có thể ghép các trường này vào phiếu đang dùng. Nếu không nhớ đúng câu chữ, ghi là tóm tắt; không tự dựng một câu trích dẫn. Ghi chép đầy đủ cũng chưa biến lời ứng viên kể thành thông tin đã xác minh.

Hai người ghi khác nhau, bắt đầu từ đâu?

PHIẾU CỦA HR

“Trả lời chung, chưa có ví dụ xử lý khách.”

PHIẾU CỦA QUẢN LÝ

“Có ví dụ kiểm tra hai báo giá với kỹ thuật.”

Trong ví dụ này, mình biết A đã kể chuyện hai báo giá. Nhưng trước khi sửa phiếu, nhóm vẫn cần rà đúng câu hỏi và phần ghi chép để hiểu vì sao hai người ghi khác. Không mặc định phiếu của người có chức vụ cao hơn là bản đúng.

  1. 01

    Đọc cùng một tiêu chí

    Mỗi người nêu thông tin mình đã ghi. Tách chỗ khác dữ kiện với chỗ khác cách hiểu thang.

  2. 02

    Rà nguồn rồi cập nhật

    Đối chiếu ghi chú, tài liệu được phép dùng. Sửa nhận xét thì lưu căn cứ; chưa kiểm tra lại được thì giữ rõ phần chưa chắc.

  3. 03

    Ghi cả phần còn khác

    Tổng hợp điểm đã thống nhất, điểm chưa thống nhất và người xử lý. Không sửa điểm cho giống nhau chỉ để hoàn tất.

MẪU C · BẢN TỔNG HỢP CỦA A
Băn khoăn về giá
Hai phiếu khác mức độ chi tiết. Rà lại ví dụ hai báo giá rồi mỗi người cập nhật theo thông tin kiểm tra được.
Làm rõ nhu cầu
Câu trả lời còn chung. Ghi câu hỏi cần bổ sung, người phụ trách và mốc hẹn.
Sau báo giá
Chưa hỏi vì kết thúc sớm. Sắp xếp bổ sung theo cùng yêu cầu đánh giá.
Đề xuất tổng thể
Một người muốn chuyển bước, một người muốn bổ sung trước. Báo rõ hai đề xuất và căn cứ để người có thẩm quyền quyết định.

Nếu đơn vị có cách tổng hợp điểm, dùng quy tắc đã thống nhất. Lấy trung bình không giải quyết được việc một người hiểu khác tiêu chí hoặc một phần chưa được hỏi. Phiếu tổng hợp cũng chưa phải phê duyệt tuyển.

MẪU D · TRAO ĐỔI VỚI NGƯỜI QUYẾT ĐỊNH

“Em gửi phiếu của A. Phần xử lý băn khoăn về giá có ví dụ để đối chiếu; phần nhu cầu khách còn chung, phần sau báo giá chưa hỏi. Hai người đang khác đề xuất chuyển bước. Em đề xuất bổ sung các phần này trước khi chốt; nhờ anh/chị xem hướng xử lý.”

Khi có quyết định, bổ sung kết quả, căn cứ và đầu mối thông báo. Giữ lịch sử điều chỉnh thay vì sửa lại phiếu để trông như mọi người đã đồng ý từ đầu.

Nói về căn cứ để cùng kiểm tra

Với Thành, nói ngay “anh/chị đang thiên kiến” dễ làm cuộc trao đổi chuyển sang bảo vệ quan điểm. Mình muốn hỏi vào chi tiết còn thiếu. Đồng nghiệp cũng có thể đã nghe được điều mình bỏ sót.

“Không hợp đội”
“Anh/chị băn khoăn ở cách phối hợp nào ạ? Có phần trả lời nào giúp mình ghi nhận điều đó không?”
“Trường tốt, cứ chọn”
“Nền tảng học tập mình đã ghi nhận. Phần xử lý khách hàng, em xin đối chiếu thêm câu trả lời trước khi chốt.”
Thêm tiêu chí sau buổi gặp
“Phần này chưa có trong khung. Mình xác nhận mức cần thiết cho vị trí rồi thống nhất cách đánh giá các hồ sơ cùng đợt nhé.”

Ở nhóm nhỏ, HR có thể vừa xếp lịch, ghi nhận, vừa tổng hợp. Mình vẫn tách bước ghi riêng khỏi lúc trao đổi với quản lý; không cần dựng thêm nhiều biểu mẫu cho giống bài học.

Phiếu thật lưu ở công cụ đơn vị cho phép, đúng người có quyền xem. Bài tập dùng mã hồ sơ và dữ kiện đã bỏ thông tin nhận diện. Khi phản hồi ứng viên, dùng nội dung đã xác nhận; không gửi bảng đánh giá người khác hay chép nguyên nhãn “không hợp gu” từ ghi chú nội bộ.

Ba tình huống để luyện ghi phiếu

A

“Cùng sở thích, chắc hợp tác tốt”

Bạn và ứng viên cùng thích chạy bộ nên trò chuyện rất dễ. Viết riêng: điều tạo thiện cảm, điều thực sự quan sát được và phần công việc chưa có thông tin.

Đối chiếu cách ghi

Cùng sở thích và trò chuyện dễ là điều đã biết. Khả năng phối hợp công việc vẫn cần ví dụ phù hợp tiêu chí. Có thể hỏi một lần ứng viên xử lý bất đồng hoặc bàn giao; chưa cộng điểm chỉ từ sở thích.

Ghi đúng giới hạn của thông tin hữu ích hơn việc cố gắn một nhãn thiên kiến cho mọi cảm giác.

B

Ba dòng đang lệch khỏi dữ kiện

  • “Trường nổi tiếng, cộng điểm xử lý khách.”
  • “Cùng quê, hợp văn hóa đội.”
  • “Hết giờ chưa hỏi sau báo giá, ghi 0 cho đủ.”

Dùng hồ sơ A để viết lại. Mỗi dòng có điều đã biết, phần còn thiếu và việc tiếp theo; không thêm thành tích hay tự đặt điểm.

Xem gợi ý sửa phiếu

Dòng 1: dùng ví dụ A kiểm tra hai báo giá, ghi nguồn là lời kể và đối chiếu thang; tên trường chưa chứng minh cách xử lý khách.

Dòng 2: cùng quê không cho biết cách phối hợp. Nếu phối hợp là tiêu chí đã thống nhất mà chưa có thông tin, ghi phần cần tìm hiểu.

Dòng 3: ghi chưa hỏi do hết giờ, thêm người và mốc bổ sung. Không dùng 0 nếu số đó có nghĩa là năng lực không đáp ứng.

C

“Dùng nhận xét của anh cho nhanh”

Quản lý đề nghị dùng ngay phiếu của mình, còn phiếu HR thiếu ví dụ hai báo giá. Bạn sẽ nói gì và ghi những việc nào vào bản tổng hợp?

Xem cách trao đổi và ghi nhận

“Em thấy hai phiếu đang khác phần ví dụ. Mình rà lại câu hỏi và ghi chú trước nhé; sau đó em tổng hợp rõ phần đã thống nhất và điều còn cần làm rõ.”

  1. Ghi nguồn đã rà và thông tin làm nhận xét thay đổi.
  2. Giữ phần chưa xác nhận, khác biệt còn lại và căn cứ từng đề xuất.
  3. Ghi người quyết định, việc tiếp theo và mốc xử lý; chưa có kết luận thì chưa báo đã chọn ứng viên.

Không buộc hai phiếu phải giống nhau. Khác biệt cần được giải thích và có đầu mối xử lý.

Giữ lại phiếu đã sửa và phần còn khác

Phần của Bài 19

Phiếu cá nhân có thông tin nguồn, nhận xét theo tiêu chí và phần chưa rõ. Bản tổng hợp giữ được khác biệt cùng việc cần xử lý.

Quay lại phần thực hành

Dùng sang Bài 20

Mang theo bản tổng hợp để đề xuất lựa chọn, xác định nội dung cần kiểm tra và ghi phê duyệt.

Bài 20 · Lựa chọn và kiểm tra thông tin

Nếu dùng cùng vị trí, có thể nối với ghi chú ở Bài 18. Các ví dụ Content, Robocon và Sales là những tình huống riêng; không ghép thành một hồ sơ. Xem đầu ra Chặng 5.

Tài liệu để luyện cùng

Mẫu A-D đã nằm trong bài: phiếu cá nhân, ghi chú viết lại, bản tổng hợp và báo cáo ngắn. Có thể sao chép sang tài liệu đang dùng, kết hợp phiếu và thang đánh giá của Bài 17.

Word: W12 · Excel: E06. Đọc E00 trước khi nhập và chỉ sửa ô nhập liệu.

Chọn Tệp → Tải xuống để dùng trên máy; hoặc đăng nhập Google, chọn Tệp → Tạo bản sao. Excel có ví dụ ABC; với tình huống Sales này, tạo bản trống theo E00 rồi dùng đúng dữ kiện trong bài. Thư viện tài liệu HRVN Academy.

Video cùng khóa Tuyển dụng

Mở video trên YouTube · Xem lộ trình khóa học

Từ ghi nhận đến đề xuất lựa chọn

Quay lại câu “bạn này ổn” ở đầu bài, giờ mình đã nói rõ hơn được phần nào có ví dụ và phần nào còn thiếu. Thành thấy một phiếu có ích là phiếu giúp người cùng làm tiếp hiểu được những điều ấy, kể cả lúc hai người chưa đồng ý với nhau.

Minh họa nhận diện thiên kiến và ghi nhận kết quả phỏng vấn theo tiêu chí công việc

Học tiếp cùng Thành HR

Xem lại từng bước từ nhu cầu tuyển người đến khi nhân sự mới nhận việc.

Mình là Thành HR - cùng bạn học và hiểu nghề Nhân sự.
Follow mình để cập nhật những bài học mới nhất từ HRVN Academy nha!

Theo dõi Facebook  |  Đăng ký YouTube

Cùng trao đổi0 bình luận

Bạn có câu hỏi hoặc một cách làm khác? Chia sẻ cùng Thành HR và mọi người nhé.

Hãy để lại lời nhắn tại đây cho Thành nhé! Nhớ đánh dấu tick ở mục "Notify me" để nhận được thông báo khi mình trả lời comment của bạn.
Đăng nhận xét
Quảng cáo

Khóa thực hành do HRVN giới thiệu

Thành HR × HRHUB
Luyện Luật lao động

Hiểu Luật lao động,
thêm lợi thế làm nghề HR.

Luyện 90 câu cùng Thành HR.
Có lời giải và gợi ý áp dụng.

Ưu đãi ra mắt 199.000đ
49.000đ/ toàn khóa
Đăng ký ngay