Trách nhiệm bồi thường vật chất:
Đền bù hay Trừ lương?
Bài 6.5: Quy trình xử lý khi nhân viên làm mất mát, hư hỏng tài sản công ty. Mức khấu trừ tối đa 30% và những hiểu lầm thường gặp.
🎯 Mục tiêu bài học
- Phân biệt rõ: Trách nhiệm vật chất (Đền tiền) và Kỷ luật lao động (Phạt hành vi).
- Nắm vững nguyên tắc khấu trừ lương tối đa 30% (Điều 102).
- Hiểu quy trình xử lý đúng luật để tránh bị kiện ngược khi thu hồi tài sản.
Luật quy định rất nhân văn: Dù có lỗi, NLĐ vẫn cần tiền để sống. Do đó chỉ được trừ tối đa 30% lương thực nhận hàng tháng thôi. Quy trình xử lý cũng phải chặt chẽ y như kỷ luật lao động vậy.
📌 Lưu ý chuyên môn: Có một số công ty giao tài sản giá trị cao (xe hơi, thiết bị chuyên dụng...) thường yêu cầu nhân viên ký "Cam kết trách nhiệm vật chất". Đây là thỏa thuận dân sự hợp pháp để xác định trách nhiệm bảo quản, khác hoàn toàn với việc "bắt đặt cọc tiền" (vi phạm điều 17). Bạn cần tham vấn chuyên gia pháp lý để soạn thảo văn bản này chuẩn xác.
🧠 Giải Mã Vấn Đề Cốt Lõi (3 Layers)
Có 2 trường hợp bồi thường chính:
- Hư hỏng do sơ suất (Lỗi nhẹ): Giá trị thiệt hại < 10 tháng lương tối thiểu vùng. -> Bồi thường tối đa 03 tháng tiền lương và bị khấu trừ hàng tháng.
- Mất mát / Hư hỏng nặng / Tiêu hao quá định mức: Bồi thường một phần hoặc toàn bộ theo thời giá thị trường. (Nếu có Hợp đồng trách nhiệm thì theo Hợp đồng).
*Trường hợp bất khả kháng (thiên tai, hỏa hoạn...) mà đã làm hết sức thì không phải bồi thường.
Nhiều công ty bỏ qua bước "Họp xử lý bồi thường" mà ra ngay thông báo trừ tiền.
👉 Hậu quả: Nếu nhân viên kiện, Tòa sẽ tuyên quyết định trừ lương là vô hiệu vì không chứng minh được lỗi hoặc không làm đúng trình tự (như bài 6.2). Công ty phải hoàn trả số tiền đã trừ + lãi suất.
Đừng nhầm lẫn giữa Kỷ luật (Discipline) và Bồi thường (Compensation for Damage).
- Kỷ luật: Xử lý hành vi vi phạm nội quy (Khiển trách, Sa thải...).
- Bồi thường: Khắc phục hậu quả thiệt hại tài sản.
👉 Một nhân viên làm mất laptop có thể bị xử lý CẢ HAI: Vừa bị Sa thải (do gây thiệt hại nghiêm trọng), vừa phải Bồi thường giá trị cái laptop đó.
⚖️ Quy Trình Xử Lý Bồi Thường (Tương tự Kỷ luật)
Quy trình được hướng dẫn chi tiết tại Điều 71 Nghị định 145/2020/NĐ-CP:
Yêu cầu NLĐ viết tường trình sự việc. Công ty tiến hành xác minh lỗi, mức độ thiệt hại thực tế (có thể thuê thẩm định giá nếu cần).
Tổ chức họp có đầy đủ thành phần (NLĐ, Công đoàn...). Phải chứng minh được: Hành vi vi phạm -> Lỗi -> Thiệt hại thực tế -> Mối quan hệ nhân quả.
Ban hành Quyết định bồi thường thiệt hại. Nêu rõ mức tiền, phương thức bồi thường (trừ lương hay nộp tiền mặt) và thời hạn thực hiện.
Cái máy 10 triệu
Bối cảnh: Công nhân A (Lương thực nhận 5 triệu/tháng) sơ ý làm cháy motor máy, thiệt hại 10 triệu. Công ty ra quyết định bồi thường 100% giá trị (10 triệu).
Cách trừ lương đúng luật (Điều 102):
Mỗi tháng chỉ được trừ tối đa 30% lương thực nhận (sau khi trừ BHXH, Thuế).
=> Mức trừ tối đa = 5.000.000 x 30% = 1.500.000 đ/tháng.
❓ HR Quick Quiz
Câu 1: Thời hiệu xử lý bồi thường thiệt hại là bao lâu?
Câu 2: Nếu nhân viên làm mất đồ do thiên tai, hỏa hoạn khách quan thì có phải đền không?
Câu 3: Mức khấu trừ 30% được tính trên Lương Gross hay Lương Net?
Thử Thách 24h: Rà Soát Biên Bản
Hãy kiểm tra lại quy trình bàn giao tài sản (Laptop, xe cộ, thiết bị) cho nhân viên mới:
- 1. Đã có Biên bản bàn giao ghi rõ tình trạng tài sản chưa?
- 2. Đã có quy định về trách nhiệm bồi thường nếu làm mất/hỏng chưa?
(Nếu chưa có, khi mất mát xảy ra sẽ rất khó quy trách nhiệm đấy!)
- Bộ luật Lao động 2019: Điều 102 (Khấu trừ lương), Điều 129-131 (Trách nhiệm vật chất).
- Nghị định 145/2020/NĐ-CP: Điều 71-73 (Hướng dẫn trình tự).
⚠️ Lưu ý: Luật Việc làm và các luật liên quan đang trong quá trình sửa đổi. Luôn tra cứu văn bản mới nhất tại thời điểm áp dụng.