Tổng quan Luật Bảo hiểm Xã hội
& Hệ thống phần mềm kê khai
Bài 3.1: Không cần học thuộc luật. Hãy nắm vững "khung xương" pháp lý và công cụ thực thi để làm chủ công việc C&B.
🎯 Mục tiêu bài học
- Phân biệt rạch ròi: BHXH Bắt buộc (Doanh nghiệp lo) và BHXH Tự nguyện (Cá nhân lo).
- Cập nhật lộ trình Luật BHXH 2024 (Hiệu lực 01/07/2025) để không bị lạc hậu.
- Biết tên các phần mềm kê khai (IVAN) phổ biến để không bị bỡ ngỡ khi đi làm.
Quan trọng là em nắm cái "sườn" (cấu trúc) và biết dùng công cụ (phần mềm). Thời nay C&B không ai kê khai giấy nữa, toàn bộ làm trên máy tính (Electronic Declaration) hết rồi. Bài này anh sẽ "bình dân hóa" cho em dễ hiểu.
🧠 Giải Mã Vấn Đề Cốt Lõi (3 Layers)
BHXH là sự bù đắp thu nhập khi NLĐ gặp rủi ro (ốm, đau, già, chết). Hệ thống chia làm 2 nhánh rõ ràng:
Dành cho người đi làm có HĐLĐ.
Hưởng 5 chế độ: Ốm đau, Thai sản, TNLĐ-BNN, Hưu trí, Tử tuất.
Dành cho lao động tự do (Freelancer).
Chỉ hưởng 2 chế độ: Hưu trí, Tử tuất. (Sắp tới Luật 2024 sẽ bổ sung thêm trợ cấp thai sản).
Newbie thường tưởng "Phần mềm BHXH" là một cái gì đó duy nhất. Thực tế, cơ quan BHXH ủy quyền cho các nhà cung cấp dịch vụ (IVAN) phát triển phần mềm kê khai. Ví dụ:
- Phổ biến: BKAV, TS24, eBH (Thái Sơn), VNPT, Viettel...
- Bản chất: Dù giao diện khác nhau, nhưng quy trình (nghiệp vụ) bên trong là GIỐNG HỆT NHAU (Báo tăng, Báo giảm, Điều chỉnh lương...).
👉 Đừng học cách bấm nút của một phần mềm cụ thể. Hãy học quy trình nghiệp vụ. Biết quy trình thì phần mềm nào cũng dùng được.
Đừng học những gì sắp lỗi thời. Hãy ghi nhớ mốc thời gian 01/07/2025 - Luật BHXH 2024 có hiệu lực với thay đổi lớn nhất:
💡 Giảm thời gian đóng để hưởng lương hưu:
Từ 20 năm xuống còn 15 năm. Điều này mở ra cơ hội cho những người tham gia muộn hoặc đóng ngắt quãng.
(Là C&B, bạn phải biết điều này để tư vấn cho nhân viên lớn tuổi trong công ty).
📅 5 Chế Độ BHXH Bắt Buộc (Quyền lợi của NLĐ)
Nghỉ ốm có giấy chứng nhận của bệnh viện -> BHXH trả thay lương (75% mức đóng).
Khám thai, sinh con, sẩy thai... Được nghỉ và nhận trợ cấp (100% bình quân 6 tháng liền kề).
Bị tai nạn tại nơi làm việc hoặc trên đường đi làm. Hỗ trợ chi phí y tế và trợ cấp thương tật.
Lương hưu hàng tháng khi về già (Khi đủ tuổi và đủ năm đóng).
Trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất cho thân nhân khi người tham gia qua đời.
"Em muốn đóng BHXH tự nguyện ở công ty"
Bối cảnh: Nhân viên A (lương 15 triệu) đề nghị công ty: "Anh đừng đóng BHXH bắt buộc cho em, để em tự đi đóng BHXH tự nguyện bên ngoài cho rẻ (chỉ đóng hưu trí)".
Rủi ro: Nếu công ty đồng ý là SAI LUẬT. Người có HĐLĐ từ 1 tháng trở lên thuộc đối tượng Bắt buộc. Nếu không đóng, khi bị thanh tra, công ty sẽ bị truy thu cả gốc lẫn lãi phạt chậm đóng.
❓ HR Quick Quiz
Câu 1: Người lao động tự do (Freelancer) có được tham gia BHXH bắt buộc không?
Câu 2: Phần mềm kê khai BHXH (như BKAV, Viettel...) có phải do công ty tự viết ra không?
Câu 3: Luật BHXH mới (2024) giảm số năm đóng tối thiểu xuống bao nhiêu?
Thử Thách 24h: Tìm Hiểu Công Cụ
Hãy hỏi ngay người phụ trách C&B tại công ty bạn (hoặc bạn bè làm nhân sự):
- 1. Công ty đang dùng phần mềm BHXH của nhà cung cấp nào? (TS24, BKAV, hay Viettel...?)
- 2. Quy trình báo tăng nhân viên mới thường làm vào ngày nào trong tháng?
- Luật BHXH 2014 (Hiện hành).
- Luật BHXH 2024 (Số 41/2024/QH15) - Có hiệu lực 01/07/2025.
⚠️ Lưu ý: Luật Việc làm và các luật liên quan đang trong quá trình sửa đổi. Luôn tra cứu văn bản mới nhất tại thời điểm áp dụng.