Giải mã góc độ pháp lý của Hợp đồng thử việc. Hướng dẫn nhân sự C&B cách chọn hình thức ký hợp đồng để tối ưu BHXH và xử lý đúng luật Thuế TNCN (khấu trừ 10% hay làm mẫu 08/CK-TNCN).
Hợp Đồng Thử Việc Có Phải Là Hợp Đồng Lao Động?
Giải mã nút thắt quyết định nghĩa vụ đóng BHXH và rủi ro Thuế TNCN 10%
Khung tham chiếu pháp lý (Cập nhật 2026)
Nội dung báo cáo được căn cứ theo Bộ luật Lao động 2019, Luật BHXH hiện hành và đặc biệt đã cập nhật Mức giảm trừ gia cảnh mới năm 2026 theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 và Luật Thuế TNCN sửa đổi.
Chào mừng bạn đến với Khóa học Tìm hiểu Luật Lao Động. Có một câu hỏi "tuy cũ mà mới" luôn tạo ra những cuộc tranh luận nảy lửa trên các diễn đàn Nhân sự: Hợp đồng thử việc có phải là Hợp đồng lao động không? Trong 2 tháng thử việc có phải đóng Bảo hiểm xã hội không?
Đây không phải là một câu hỏi lý thuyết, mà là một bài toán thực tiễn tác động trực tiếp đến quỹ lương (ngân sách 32% BHXH) của doanh nghiệp. Bài viết này sẽ không đưa ra một câu trả lời "Có/Không" máy móc, mà sẽ cung cấp cho bạn một tư duy pháp lý đa chiều để xử lý linh hoạt mọi tình huống.
1. Bản chất pháp lý: Có 02 cách hợp thức hóa thử việc
Bộ luật Lao động 2019 cho phép doanh nghiệp tự do lựa chọn 1 trong 2 hình thức sau để thiết lập quan hệ thử việc. Sự lựa chọn này sẽ quyết định hoàn toàn nghĩa vụ đóng BHXH của công ty.
Cách 1: Gộp nội dung vào HĐLĐ
Điều 24 BLLĐ 2019 cho phép hai bên thỏa thuận nội dung thử việc và ghi trực tiếp vào Hợp đồng lao động (Ví dụ: Ký HĐLĐ 12 tháng, trong đó ghi rõ 2 tháng đầu là thử việc).
Cách 2: Ký văn bản độc lập
Hai bên ký một văn bản riêng biệt, tiêu đề ghi rõ là "Hợp đồng thử việc". Sau khi kết thúc thời gian này, nếu đạt yêu cầu mới tiến hành ký Hợp đồng lao động.
2. Vậy Hợp đồng thử việc (Ký riêng) có phải là HĐLĐ?
Theo góc nhìn thống nhất của các chuyên gia pháp lý và cơ quan Bảo hiểm Xã hội hiện nay: Về mặt hình thức và nghĩa vụ bảo hiểm, câu trả lời là KHÔNG.
- Căn cứ Điều 20 BLLĐ 2019: Pháp luật hiện hành chỉ công nhận 02 loại Hợp đồng lao động là "Xác định thời hạn" và "Không xác định thời hạn". Hợp đồng thử việc độc lập không nằm trong danh sách này.
- Căn cứ Luật Bảo hiểm Xã hội: Đối tượng bắt buộc tham gia BHXH là người làm việc theo Hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên. Vì văn bản ký riêng chỉ là Hợp đồng thử việc, nên nó nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của Luật BHXH.
Góc nhìn Quản trị từ Mentor Thành HR:
"Trên thực tế, hơn 80% các doanh nghiệp SME chọn Cách 2 (Ký Hợp đồng thử việc độc lập) để tiết kiệm khoản ngân sách khổng lồ (32% BHXH) trong giai đoạn ứng viên chưa ổn định.
Tuy nhiên, đối với các tập đoàn lớn hoặc các vị trí quản lý cấp cao (C-level), nhân tài thường coi trọng sự an toàn. Việc doanh nghiệp chủ động chọn Cách 1 (Ký HĐLĐ và đóng BHXH ngay từ đầu) là một chiến lược Employer Branding (Thương hiệu tuyển dụng) xuất sắc để thu hút người tài, thể hiện sự cam kết và tiềm lực tài chính của công ty."
3. Bẫy Thuế TNCN: Khấu trừ 10% hay Tính theo Biểu lũy tiến?
Nếu bạn chọn Cách 2 (Ký Hợp đồng thử việc riêng không đóng BHXH), bạn đã né được rủi ro bảo hiểm, nhưng lại ngay lập tức rơi vào một cái bẫy pháp lý khác: Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN). Đây là chỗ rất nhiều bạn HR Newbie làm sai, dẫn đến việc công ty bị phạt truy thu hoặc nhân viên bức xúc vì bị trừ tiền "oan".
Theo quy định hiện hành về Thuế TNCN: Đối với Hợp đồng thử việc (hoặc Hợp đồng dịch vụ dưới 3 tháng), nếu tổng thu nhập chi trả từ 2.000.000 VNĐ/lần (hoặc tháng) trở lên, doanh nghiệp bắt buộc phải khấu trừ 10% thuế TNCN tại nguồn trước khi trả cho người lao động.
Ví dụ: Lương thử việc của nhân sự là 10.000.000 VNĐ. Kế toán phải giữ lại 1.000.000 VNĐ nộp thuế, nhân sự chỉ nhận thực lãnh 9.000.000 VNĐ.
Phao cứu sinh: Bản Cam kết Thuế (Mẫu 08/CK-TNCN)
Rất nhiều người lao động, đặc biệt là sinh viên mới ra trường hoặc nhân sự có thu nhập trung bình, sẽ cảm thấy hụt hẫng khi bị trừ 10% lương ngay trong thời gian thử việc. Luật Thuế có mở ra một lối thoát hợp pháp:
Theo quy định mới nhất áp dụng từ năm 2026, nếu người lao động ước tính tổng thu nhập trong năm dương lịch chưa đến mức phải nộp thuế (Ví dụ: Thu nhập 1 năm dưới 186 triệu đồng đối với người độc thân không có người phụ thuộc), họ có thể làm Bản Cam kết Thuế (Mẫu 08/CK-TNCN) nộp cho công ty. Khi nhận được bản cam kết này, công ty sẽ tạm thời không khấu trừ 10% và trả đủ 100% lương thử việc.
2 Điều kiện "sống còn" để HR duyệt Cam kết thuế:
- Nhân sự bắt buộc phải có Mã số thuế cá nhân tại thời điểm ký cam kết.
- Nhân sự cam kết chỉ có thu nhập DUY NHẤT tại 1 nơi trong năm dương lịch đó. (Nếu năm nay đã có thu nhập ở công ty cũ, hoặc đang có thu nhập part-time ở nơi khác, bắt buộc phải để công ty trừ 10% và tự đi quyết toán hoàn thuế vào cuối năm).
💡 Phân tích từ Mentor: Sự thay đổi mức giảm trừ lên 186 triệu/năm có nghĩa là một nhân sự nhận lương thử việc lên đến 15 triệu/tháng vẫn hoàn toàn dư sức làm cam kết này mà không lo đóng thuế (nếu họ chỉ làm việc duy nhất tại công ty bạn trong năm đó).
📺 Video Bài Giảng Chi Tiết
Mời bạn theo dõi video phân tích trực quan bên dưới để ghi nhớ sâu hơn các nghiệp vụ về Hợp đồng thử việc nhé.
HRVN Academy – Learn HR from the core. Practice HR with purpose.
© 2026 HRVN Academy | Báo cáo tư vấn thực thụ được biên soạn bởi Mentor Thành HR.